İran’ın güneyindeki Marvdaş bölgesinde yer alan antik İstahr kentinin kayalıklarında, iğne-oyma tekniğiyle yapılmış yeni bir Sasani kralı tasviri tespit edildi. İlk incelemelere göre figür, geç Sasani döneminin kraliyet ikonografisini çağrıştıran taç, hilal ve yıldız sembolleriyle betimlenmiş.
Arkeolog Abolhassan Atabaki, çizimde görülen taç biçimi, hilal-yıldız motifi ve diadem detaylarının Sasani hükümdarlarını yansıtan kaya kabartmaları ve sikkelerle dikkat çekici benzerlik taşıdığını söyledi. Atabaki’ye göre bu benzerlikler, tasvirin bir hükümdara ait olma ihtimalini güçlendiriyor.
Tarihsel Bir Geleneğin İzleri
Tarihçi Najmeh Ebrahimi, buluntunun Sasani portre geleneğinin devamlılığını gösterdiğini belirtti. 10. yüzyıl tarihçisi El-Mesudi’nin, İstahr’da Sasani krallarını gösteren bir resimli el yazmasından söz ettiğini hatırlatan Ebrahimi, yeni keşfin bu anlatıyla uyumlu olduğunu ifade etti. Ebrahimi ayrıca çizimde kullanılan ince-çizgi tekniğinin Persepolis çevresinde daha önce belgelenen erken Sasani iğne-oyma örnekleriyle teknik benzerlik gösterdiğini vurguladı.
Uzmanlara göre, bugün bilinen Sasani tarzı kral betimlemelerinin yaklaşık %90’ı Marvdaş Ovası’nda bulunmuş durumda. Bu oran, bölgenin hem siyasi hem sanatsal üretimde imparatorluğun çekirdeği olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor. Ancak araştırmacılar, hâlâ çok sayıda kaya yüzeyinin bilimsel olarak incelenmediğini belirtiyor.
Sasani Devletinin Doğduğu Kent
Persepolis’e yakın konumdaki İstahr, 224 yılında Part hükümdarı IV. Artabanus’u deviren I. Ardeşir tarafından saray yerleşimlerinden biri olarak seçilmişti. Yeni hanedan, bu seçimle kendisini doğrudan Akhamenid mirasına bağlamayı amaçlamıştı. Kentteki yapıların bir bölümünde Persepolis’ten devşirme taşların kullanıldığı biliniyor. Yakın çevredeki Nakş-ı Rüstem kral mezarları da bu ideolojik hattı tamamlıyordu.
- yüzyıl coğrafyacısı İstahri, şehirde zengin ve yoksul mahallelerin farklı malzemelerle inşa edildiğini, kerpiçten taşa uzanan bir çeşitlilik olduğunu yazar. Bu bilgiler, kentin erken İslam döneminde bile kültürel önemini koruduğunu gösteriyor.
Aşınmış Ama Kritik Bir İz
Yeni bulunan iğne-oyma tasvir, yüzeyin aşınmış olmasına rağmen tacı, hilali ve genel yüz hatlarını okumaya imkân veriyor. Uzmanlara göre çizimin mütevazı ölçeği yanıltıcı; çünkü bölgedeki kraliyet betimlemelerinin haritasını tamamlayan her yeni iz, Sasani imge dünyasının nasıl şekillendiğini yeniden ele almaya yardımcı oluyor.
