Tuz, her dönem değerli bir madendi. Gıdaların korunmasında, yemeklerin lezzetli olmasında, hayvanların beslenmesinde, sağlık alanında kullanılmasına kadar birçok alanda tuza ihtiyaç duyulmuştur. Tuz için savaşlar çıkmıştır. Tuza erişmek elde bulundurmak üstünlük sağlamaktaydı.
Homer’in “kutsal bir madde” olarak tanımladığı tuz, az bulunan zahmetli bir ürün olmasından dolayı alışverişte ödeme aracı olarak da kullanılmıştır. Öyle ki ; Roma İmparatorluğu’nda lejyonerlerin maaşları tuz ile yapılıyordu. Günümüzde kullandığımız Türkçe maaş kelimesinin İngilizce karşılığı olan salary, tuz parası olarak çevrilmektedir.
Kuzey Amerika kültürlerinde tuz tanrıları dikkat çeker. Kuzey Amerika yerlilerinin bir çoğu genellikle dişi olan tuz tanrılarına taptıkları bilinmektedir. Amerika’da da tuz diğer Asya ve Avrupa ülkeleri gibi oldukça önemli bir üründü.
Mayalarda tuzu para olarak kullanmışlar
Amerika yerlileri İnkalar önemli tuz üreticisiydi. Aztekler’in idrarı buharlaştırarak tuz yaptıklarına dair bilgiler bulunmaktadır. Mayalar, Romalılar gibi tuzu ödeme aracı olarak kullanmışlardır.
Amerika Birleşik Devletleri Louisiana Üniversitesi’nden araştırmacı Heather McKillop, eski Mayaların ticari alışverişlerinde para birimi olarak tuzu kullanmış olabileceklerine dair kanıtlar keşfetti.
Journal of Anthropological Archaeology’de yayınlanan bir makalede McKillop, 2004 yılında, Mayaların Geç Klasik dönemde (MS 600 ile 900 arasında) yaşadığı Güney Belize’deki Paynes Creek’te bir tuz madeni bulduklarını açıkladı.
Araştırma ekibi, bir kano, bir kürek ve yüksek kaliteli bir jadeit aletinden oluşan 4.000’den fazla batık tahta ve saman direk keşfetti. Ayrıca balık ve eti tuzlamak için taş aletlerin yanı sıra yüzlerce çanak çömlek buldular. Şimdiye kadar, bölgedeki mangrovlardan tuz elde etmek için tasarlanmış bir ağ oluşturan 70’den fazla tuz dairesi haritalandı.
McKillop makalesinde “Sanırım burada çalışan eski Mayalar üretici-satıcılardı ve tuzu kano ile nehrin yukarısına taşıdılar. Yakın aileleri için ihtiyaç duyduklarından çok daha fazla miktarda tuz yaptılar. Bu onların yaşam tarzıydı” bilgisine yer verdi.
Arkeologlar, “Homojen birimlerde üretilen tuz, değiş tokuşlarda para olarak kullanılmış olabilir” yorumunu yaparak, kıyılar ve nehirler boyunca kolayca taşınabileceğini açıkladı.
Para birimi olarak tuz kullanımının belgelenmiş ilk kaydı, Meksika’nın Campeche eyaletindeki Calakmul kalıntılarında 2500 yıldan daha uzun bir süre önce boyanmış bir duvar resminde bulundu. Duvar resminde klasik öncesi dönemde Yucatan yarımadasında yaşayan Maya halklarının pazarlarındaki günlük yaşamı tasvir ediliyor.
Guatemalalı Maya popülasyonları arasında yürütülen diğer etnografik araştırmalar, tuzun eski zamanlardan beri para birimi olarak kullanıldığını doğruladığı için bu hipotezi güçlendiriyor.
Mayaların, diğer Hispanik öncesi Mezoamerikan kültürleri gibi, para olarak kakao çekirdeği, dokuma pamuk ve diğer ürünleri kullandıkları bilinmektedir. Bu nedenle ticari alışverişlerde de tuzun kabul edildiği göz ardı edilemez.
Makalenin yazımında entrepreneur.com dan yararlanılmıştır.
