Özbekistan’da arkeologlar, Türk tarihine ışık tutacak olağanüstü bir bulguya ulaştı. Üzerinde “Türk-Kağan” ifadesi yer alan, 6. yüzyıla ait bronz bir sikke, bugüne dek bilinen en eski “Türk” yazılı belge olma özelliği taşıyor. Bu dikkat çekici keşif, göçebe olarak tanımlanan Göktürklerin, aslında yerleşik bir kültüre de sahip olduklarını ve siyasi yapılarını para üzerinden de ifade ettiklerini ortaya koyuyor.
Sikkenin keşfini gerçekleştiren Özbekistan Bilimler Akademisi Milli Arkeoloji Merkezi’nden Prof. Dr. Gaybulla Babayarov, paranın Batı Göktürk Kağanlığı döneminde, özellikle İstemi Kağan’ın soyundan gelen bir yöneticinin hüküm sürdüğü döneme ait olabileceğini belirtiyor. Yazı biçimi ve arkeolojik katmanlara göre, sikkenin 580-610 yılları arasında basıldığı tahmin ediliyor.
“Türk” Adının Yazılı Tarihi 150 Yıl Geriye Gidiyor
Bugüne dek “Türk” adının ilk yazılı kullanımı, 8. yüzyılda Orhun Yazıtları’nda Kül Tigin ve Bilge Kağan anıtlarında görülmüştü. Ancak bu yeni bulgu, Türk kimliğinin yazılı tarihteki izini yaklaşık 150 yıl daha geriye götürüyor. Prof. Babayarov’a göre, bu sikke yalnızca bir hükümdarın unvanını değil, aynı zamanda ait olduğu etnik ve siyasal kimliği de yansıtarak büyük tarihsel önem taşıyor.
Yerleşik Yaşamın Kanıtı
Sikkenin varlığı, Göktürklerin sadece göçebe bir halk olmadığını da gözler önüne seriyor. Sikke üretimi, yerleşik toplumlara özgü ekonomik sistemlerin varlığını zorunlu kıldığından, bu buluş Göktürklerin şehirler kurduğu, ticaretle uğraştığı ve karmaşık bir yönetim sistemi geliştirdiği yönündeki görüşleri destekliyor. Böylece, “Türkler göçebedir” şeklindeki geleneksel tarih anlatımı da yeniden değerlendirilmeye açılıyor.
Siyasi ve Kültürel Bir Kimlik Belgesi
Prof. Babayarov, “Türk-Kağan” ifadesinin kişisel bir unvandan öte, bir milletin ve devletin adını taşıyan siyasal bir sembol olduğunu belirtiyor. Bu tür sikkeler, hem Batı Göktürk Kağanlığı’nın egemenlik alanını hem de onun ardılları olan Türgeş Kağanlığı gibi devletlerin siyasi mirasını anlamamızda kilit rol oynuyor.
Tarihi Yeniden Yazdıracak Nitelikte
Tarihi, kültürel ve politik yönleriyle bu sikke, Türk adının kökeni ve erken devlet yapısı hakkında yeni kapılar aralıyor. Henüz tam olarak kim tarafından bastırıldığı kesinleşmese de, bu küçük bronz para, Türk kimliğinin tarihteki en erken ve somut izlerinden biri olabilir.
Bu Madeni Para Neden Önemli?
- “Türk” kelimesinin en eski kullanımını sağlayarak Türk tarihini yeniden yazar.
- Erken Türkler arasında sikke sistemleri ile organize bir yönetim olduğunu kanıtlar.
- Tamamen göçebe Türk yaşam tarzlarına dair mitleri çürütür.
- Göktürk soyunu yerleşik siyasi ve ekonomik sistemlere bağlar.
