Muğla’nın Seydikemer ilçesindeki Çaltılar Höyük kazılarında, Ege Denizi’ndeki Melos Adası kökenli obsidyenden yapılmış taş aletler ortaya çıkarıldı. Buluntular, dağlık bölgede yaşayan toplulukların yaklaşık 5 bin yıl önce Ege adaları ve Anadolu’nun iç kesimleriyle bağlantı kurduğunu gösteriyor.
Bugün denize yaklaşık 100 kilometre uzaklıkta ve 1.287 metre rakımda bulunan Çaltılar Höyük, konumuna rağmen uzak bölgelerden getirilen hammaddelere ve eşyalara ev sahipliği yapıyordu.
Volkanik cam olarak bilinen obsidyen, keskin aletlerin üretiminde kullanılan ve kimyasal özellikleri sayesinde çıkarıldığı kaynağın belirlenebildiği değerli bir ham maddeydi. Çaltılar Höyük’teki bazı aletlerin Melos kökenli olduğunun anlaşılması, obsidyenin Ege Denizi’ni aşarak Muğla’nın yüksek kesimlerine kadar ulaştığını ortaya koydu.
Ege adaları ve İç Anadolu ile bağlantı
Kazılarda Melos obsidyeninin yanı sıra İç Anadolu’daki kaynaklardan getirildiği belirlenen obsidyen aletler de bulundu. Aynı yerleşimde Batı Ege kökenli bir Kiklad tavası ile makara biçimli terazi ağırlığının ortaya çıkarılması, Çaltılar Höyük’ün farklı bölgeler arasında mal ve hammadde dolaşımında rol oynadığını düşündürüyor.
Özellikle Erken Tunç Çağı’yla ilişkilendirilen Kiklad tavaları, çoğunlukla Ege adalarında görülen ve işlevleri hâlâ tartışılan süslü seramik kaplar olarak biliniyor. Bu tür bir buluntunun Çaltılar Höyük’te ele geçirilmesi, yerleşimin yalnızca ticari değil, kültürel bağlantılara da sahip olduğunu gösteren önemli veriler arasında yer alıyor.
Araştırmacılara göre höyük, Eşen Çayı güzergâhı üzerinden kıyı bölgelerine ulaşıyor, kara yollarıyla da Anadolu’nun iç kesimlerine bağlanıyordu. Melos ve İç Anadolu kökenli obsidyenlerin aynı yerleşimde bulunması, Çaltılar’ın bu iki bölge arasındaki ticaret ağında bir bağlantı noktası olmuş olabileceğini gösteriyor.
Mezar küplerinden inşa edilen benzersiz yapı
Kazının diğer dikkat çekici buluntusu ise 2024 yılında ortaya çıkarılan sıra dışı bir yapı oldu. İnşasında daha eski dönemlere ait mezar küplerinin kırılmış parçalarının kullanıldığı yapının kazısı halen devam ediyor.
Araştırmacılar, Anadolu’da şu ana kadar benzerine rastlanmadığı belirtilen yapının hangi amaçla inşa edildiğini belirlemeye çalışıyor. Mezar küplerinin parçalarının yapı malzemesi olarak yeniden kullanılması, Çaltılar Höyük’teki mimari uygulamalar ve geçmiş dönemlere ait nesnelerin nasıl değerlendirildiği konusunda yeni sorular doğuruyor.
Muğla’daki tek höyük kazısı
Çaltılar Mahallesi’nde gerçekleştirilen yüzey araştırmalarının ardından sistematik kazılar 2021 yılında başladı. Muğla’da devam eden tek höyük kazısı olan çalışmalar, Hacettepe Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ayşegül Aykurt başkanlığında yürütülüyor.
Kazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığının “Geleceğe Miras” projesi kapsamında Hacettepe Üniversitesi, Seydikemer Belediyesi, Muğla Büyükşehir Belediyesi ve Türk Tarih Kurumunun desteğiyle sürdürülüyor.
Çaltılar Höyük’te bulunan Melos obsidyeni, yüksek rakımlı bir Anadolu yerleşiminin 5 bin yıl önce Ege adalarına kadar uzanan hareketli bir ticaret ve iletişim ağının parçası olduğunu ortaya koyuyor.
