Antalya’daki Termessos Antik Kenti’nde yapılan araştırmalar, kentin giriş kapısında iki dikkat çekici iz ortaya çıkardı. Biri “Bağımsız Termessosluların” haklarını ilan eden bir yazıt. Diğeri ise yolculuk ve ticaret gibi kararlar öncesinde aşık kemikleriyle kullanılan antik bir kehanet sistemi.
Güllük Dağı Milli Parkı sınırlarında yer alan Termessos’ta, yıkılmış kapı bölgesindeki büyük ölçüde silinmiş yazıtlar dijital modelleme ve teknolojik yöntemlerle yeniden okunabilir hale getirildi. İncelemelerde, kentin girişinde yer alan yazıtlardan birinde “Bağımsız Termessosluların hakları sonsuza kadar sürsün/baki kalsın” ifadesinin bulunduğu belirlendi.
Bu ifade, Termessos için sıradan bir yazıt detayı değil. Antik Pisidia’nın dağlık coğrafyasında kurulan kent, zorlu konumu ve bağımsızlık vurgusuyla bilinir. Yeni okunan metin, bu kimliği doğrudan kentin girişine taşıyor.
Kapıya kazınmış bir bağımsızlık mesajı
Antalya Bilim Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Kazı Başkanı Prof. Dr. Mustafa Koçak, yazıtın kente gelen herkese Termessos’un bağımsızlığını ilan ettiğini söyledi.
Yazıtın kapı bölgesinde yer alması özellikle önemli. Antik kentlerde kapılar yalnızca savunma yapısı değildi. Aynı zamanda kentin kendini gösterdiği, kimliğini ve hafızasını görünür kıldığı alanlardı. Termessos’ta bu giriş, kentin siyasi iddiasını taşıyan bir eşik haline gelmiş görünüyor.
Koçak, yıkılmış durumdaki kapının ilerleyen yıllarda ayağa kaldırılmasının hedeflendiğini de belirtti. Bu çalışma gerçekleşirse, kapı Termessos’un antik kimliğini en güçlü biçimde gösteren yapılardan biri olabilir.
Aşık kemikleriyle çalışan kehanet sistemi
Araştırmalarda ikinci önemli bulgu, kehanet-fal geleneğiyle bağlantılı bir yazıt oldu. Bu sistemde, antik dünyada oyun, sayma ve fal amacıyla kullanılan aşık kemikleri bir çeşit zar gibi işlev görüyordu.
Akdeniz Üniversitesi Eski Çağ Dilleri ve Kültürleri Bölümü’nden Prof. Dr. Fatih Onur, sistemin 5 ya da 7 aşık kemiğinin atılmasına dayandığını belirtti.
Onur’un aktardığına göre 5’li sistemde 56, 7’li sistemde ise 120 farklı varyasyon bulunuyordu. Kemikler atıldıktan sonra ortaya çıkan sayılar, kişiyi yazıttaki ilgili bölüme yönlendiriyor; cevap da buradan okunuyordu.
Termessos’taki veriler, sistemin 7 aşık kemiğiyle işlediğini gösteriyor.
Prof. Dr. Onur, “Bize ulaşan 3 tane bu şekilde blok var. Bir tanesi görünen noktada. Kapıya gelip yolculuğa çıkacak bir kimsenin attığı aşık kemiğinin rakamlarına göre ‘Yolculuğa çıkma’, ‘Ticaret yap’ ya da ‘Ticaret yapma’ gibi ifadeler söyleniyor. Bu da şiirsel bir dille aktarılıyor” dedi.
Yola çıkmadan önce kemiklere sorulan soru
Kehanet yazıtı, Termessos’ta günlük hayatın daha kişisel bir tarafını da görünür kılıyor. Kentten ayrılacak ya da kente gelecek kişiler, yolculuk, ticaret ve riskli kararlar öncesinde bu sisteme başvurmuş olabilir.
Bir yolcu, önündeki güzergâhın güvenli olup olmadığını öğrenmek isteyebilirdi. Bir tüccar, ticarete başlamadan önce işaret arayabilirdi. Cevap, kemiklerin düşüşü ve taşa kazınmış dizeler aracılığıyla veriliyordu.
Bu, belirsiz bir fal pratiğinden çok daha düzenli bir sistemdi. Varyasyonları, karşılık gelen metinleri ve kamusal bir kullanım alanı vardı. Termessos’un kapısında, kişisel kaygılar taş üzerindeki cevaplarla buluşuyordu.
Dağ kentinin kimliği daha belirginleşti
Termessos, Antalya’nın kuzeybatısındaki dağlık bölgede, antik Pisidia sınırları içinde yer alır. Zorlu coğrafyası, kentin antik çağda ele geçirilmesi güç yerlerden biri olarak tanınmasında önemli rol oynadı.
Yeni okunan yazıtlar bu kimliği daha somut hale getiriyor. Bir metin Termessos’un bağımsızlık iddiasını açıkça duyuruyor. Diğeri ise aynı kapı çevresinde insanların yol, ticaret ve kaderle ilgili sorularına cevap aradığını gösteriyor.
Böylece Termessos’un yıkılmış kapısı yalnızca mimari bir kalıntı olmaktan çıkıyor. Kentin kimliğini ilan ettiği ve insanların dışarıdaki dünyaya adım atmadan önce cevap aradığı güçlü bir eşik olarak karşımıza çıkıyor.
