Azerbaycan’ın güneyindeki dağlık bölgede yaklaşık 2.200 yıl öncesine tarihlenen büyük bir Atropatene yerleşimi keşfedildi. Alanda büyük yapılar, odalar, savunma amaçlı mimari unsurlar ve üretim faaliyetlerine ait izler belirlendi.
Seyidin Yeri olarak bilinen yerleşim, Yardımlı ilçesine bağlı Urakaran köyü yakınlarında, Vileş Nehri’nin sol kıyısında bulunuyor. Kazılar, Azerbaycanlı ve Amerikalı araştırmacılardan oluşan ortak bir ekip tarafından yürütülüyor.
Araştırmacılar, burayı Azerbaycan’ın güneydoğu dağlarında incelenen ilk büyük Atropatene dönemi yerleşimi olarak tanımlıyor. Daha önceki çalışmalarda çok evreli taş mimari, sıvalı zeminler ve yoğun buluntu içeren tabakalar tespit edilmişti.
Büyük yapılar farklı dönemlerde inşa edildi
Son kazılarda, yerleşimin farklı kullanım evrelerine ait büyük yapı kalıntıları açığa çıkarıldı. Bazı yapıların aralarında birkaç yüzyıl bulunmasına rağmen aynı genel zaman aralığına tarihlendiği bildirildi.
Kompleks içinde çok sayıda oda bulundu. Mimari kalıntıların bazı bölümlerinin ise savunma amacıyla kullanıldığı düşünülüyor.
Kazı başkanı ve Azerbaycan Millî Bilimler Akademisi Arkeoloji ve Antropoloji Enstitüsü araştırmacısı Ceyhun Eminli, ana yapıların yaklaşık 2.200 yıllık olduğunu belirtti.
Yerleşimdeki yapıların büyüklüğü, bölgedeki toplulukların yalnızca küçük ve dağınık gruplardan oluşmadığını gösteriyor. Seyidin Yeri’nde kalıcı, planlı ve savunmalı bir yerleşim düzeninin bulunduğu anlaşılıyor.
Atropatene’nin dağlık dünyasında
Atropatene, Büyük İskender’in Ahameniş İmparatorluğu’nu ele geçirmesinin ardından MÖ 4. yüzyılın sonlarında ortaya çıkan bir krallıktı. Adını, İskender’in ölümünden sonra Medya’nın kuzey kesimindeki yönetimini sürdüren eski Pers satrabı Atropates’ten aldı.
Krallığın merkezi büyük ölçüde günümüzün kuzeybatı İran topraklarında bulunuyordu. Sınırları zaman içinde değişirken Güney Kafkasya’daki topluluklarla kurduğu siyasi ve kültürel ilişkilerin kapsamı hâlâ tam olarak bilinmiyor.
Antik Yunan kaynaklarında Media Atropatene adıyla geçen krallığın adı, sonraki dönemlerde farklı biçimlere dönüştü ve “Azerbaycan” adının kökeniyle ilişkilendirildi.
Yardımlı’daki yerleşim, İran Platosu ile Güney Kafkasya arasındaki dağlık bölgelerde yaşayan toplulukların mimarisi, ekonomisi ve yerleşim düzeni hakkında nadir arkeolojik kanıtlar sağlıyor.
Yangın tavanları çökertti
Kazılarda bazı yapıların büyük bir yangından etkilendiği belirlendi.
Ceyhun Eminli’ye göre yangın sırasında ahşap tavan elemanları yandı ve odaların içine çöktü. Yangının bütün yerleşimi mi, yoksa yalnızca belirli yapıları mı etkilediği henüz bilinmiyor.
Çöken tavan kalıntıları ve yangın tabakası, yapıların son kullanım evresine ait nesneleri korumuş olabilir. Yangının nedeni ve kesin tarihi, ilerleyen kazılar ve laboratuvar analizleriyle araştırılacak.
Yerel cam üretimine ait kanıtlar
Alanda bulunan bazı kalıntılar, bölgede MS 1. yüzyılın başlarından itibaren yerel cam üretimi yapıldığı şeklinde yorumlandı.
Kazı ekibi, cam üretimiyle ilişkilendirilen buluntuların ayrıntılarını henüz yayımlamadı. Buna rağmen mevcut veriler, yerleşimin sonraki evrelerinde cam işçiliğinin de yer aldığı uzmanlaşmış üretim faaliyetlerinin bulunduğuna işaret ediyor.
Yerleşimde başka ekonomik faaliyetlere ait izler de tespit edildi ancak bunların niteliği ve ölçeği henüz açıklanmadı.
Daha eski tabakalar araştırılacak
UCLA’dan arkeolog Lara Fabian, ana yapıların altında daha eski dönemlere ait arkeolojik malzemelerin de bulunduğunu açıkladı.
Bu bulgular, Seyidin Yeri’ndeki yerleşimin şimdiye kadar açığa çıkarılan 2.200 yıllık yapılardan daha eskiye uzanabileceğini gösteriyor. İlk yerleşim evresinin belirlenebilmesi için daha derin tabakalarda kazı yapılması gerekecek.
Araştırmalar sırasında toplanan organik örnekler ABD’deki Hamilton College’da incelenecek. Analizlerin, yerleşimin farklı kullanım evrelerini ve kronolojisini daha kesin biçimde belirlemesi bekleniyor.
Kompleksin yalnızca küçük bir bölümü kazılmış durumda. Gelecek çalışmalarda yerleşimin sınırları, iç düzeni ve yapı yoğunluğu modern araştırma yöntemleriyle incelenecek.
