Kandiller, antik dünyanın günlük yaşamı ile ilgili birçok bilgiyi günümüze aktaran önemli buluntulardır. Kazılarda ortaya çıkarılan kandiller, dönemin sosyal, ekonomik, kültürel dünyası hakkında ışık tutar.
Aydınlatma aracı olarak kullanılan kandil, meşalenin yerini almıştır. Özellikle zeytinin çok görüldüğü Akdeniz havzasında, kandillerin kullanımı daha fazla dikkat çeker.
Akdeniz havzasına hakim olan antik çağın en büyük ve güçlü medeniyeti Roma’da kandiller, sadece bir aydınlatma aracı olarak kullanılmamaktaydı.
Kandiller, yapılış tekniği, malzemesi, üzerine çizilen figürler ve yazılar ile bir nevi kullanıcısının mahiyetini ilan etmekteydi. Zengin ve fakir ayrımı kandiller aracılığı ile yapılabiliyordu.
Kandil ustalarının, toplumun sosyo-ekonomik ve kültürel yapısına göre değişik ve ilginç kandil eserleri üretmiş oldukları görülür. Kalıp tekniğinin de bulunması ve geliştirilmesi ile bu çeşitlilik artmıştır.
Mitolojik figürleri içeren, tanrı, tanrıça, efsanelerde görülen hayvanlar, heroslardan, gladyotör ve oyunları, ev yaşamı özelliklede erotik figürler içeren yatak odası kandillerine kadar yaklaşık onu geçkin kategori altında çeşitlilik izlenmektedir. Bu kategorilerden gladyatör ve erotik sahnelerin yer aldığı kandiller daha fazla görülmektedir.
Antik Roma’da erotizm çok önemli bir yer tutardı. Roma’nın zengin ve üst sınıfına mensup insanları, özellikle de imparatorların erotik yaşamları Roma tarihinde en çok dikkat çeken bir alandır.
Romalı Marcus Valerius Martialis, yatak odasında kullanılan kandillerden bahsettikten sonra “her ne kadar bütün eğlenceyi fitillerimle aydınlatır ve birçok fitil taşırsam da basit bir kandil olarak adlandırılırım” der.
Antik Roma’da yatak odalarını süsleyen kandiller oldukça dikkat çekici ürünlerdir. Roma, özellikle başta imparatorlar olmak üzere yönetici, zengin kesminin yaşadığı cinsel ağırlıklı eğlenceli partileri çok konuşulmuştur.
Roma insanı, yemeye, içmeye, gladyatör oyunlarına ve daha önemlisi erotizme çok düşkündür. Haz, kaçınılmaması gereken bir duygu olarak kabul edilir.
Roma dönemi erotik sahneli pişmiş kandiller İstanbul Sadberk Hanım Müzesi‘nde sergilenmektedir.
Yazıda Ş.Sedef Çokay’ın “Antik Çağ’da Aydınlatma Araçları ve Perge Pişmiş Toprak Kandilleri” konulu yayınlanmamış yüksek lisans tezinden alıntılar yapılmıştır.
