Yazı, Sümerliler tarafından bulundu ve geliştirildi. Zamanla dünyanın birçok noktasında yazı kullanılmaya başladı. Norveç’te bilinen en eski yazı rün bunlardan biridir.
Vikingler’in kullandığı ve yaklaşık Orta Çağ’ın sonlarına kadar kullanımı devam eden Runik yazı sistemi örnekleri Norveç’te 30 rün taşında görülür.
Bu taşlar, Roma Demir Çağı ve Göç Dönemi’ne (yaklaşık MS 550’ye kadar) tarihlendiriliyor.
Roma ile ticaret yapan İskandinav halkları, Roma alfabesini örnek alarak kendilerine yeni karakterli alfabe geliştirdiler. Germen halkları runik alfabe ile kayalara yazı yazdılar. Fakat, kayalara yazmayı ne zaman başlattılar sorusuna hala araştırmacılar net bir cevap bulamadılar.
2000 yıllık rün taşı İskandinavya’da yazılı ilk kelimeyi taşıyor
Dünyanın en eski tarihli rün taşı, Oslo Üniversitesi Kültür Tarihi Müzesi‘ndeki arkeologların Doğu Norveç’teki Tyrifjorden yakınlarındaki Hole’daki bir mezar alanını araştırdıkları 2021 sonbaharında keşfedildi.
Radyokarbon tarihleme yöntemi, mezarın yaşının ve dolayısıyla taş üzerindeki yazıtların muhtemelen MS 1-250 yıllarına kadar uzandığını göstermektedir. Bu nedenle bu rün taşı, İskandinavya’da yazılı olarak kaydedilen kelimelerin en eski örneklerinden biridir ve yazıtlar, erken Demir Çağı boyunca runik yazının gelişimi ve kullanımı hakkında yeni bilgiler sağlıyor.
Tyrifjorden yakınında bulunan taş, kırmızımsı kahverengi Ringerike kumtaşındadır. Taş üzerinde 31×32 cm’lik rünler oyulmuş.
“Böyle bir runik bulgunun kucağımıza düşmesi eşsiz bir deneyim ve tüm runologların hayali. Benim için bu çok önemli bir buluntu, çünkü diğer korunmuş rün taşlarından farklı olan eşsiz bir bulgu, “diyor Oslo Üniversitesi Kültür Tarihi Müzesi’nde Yazılı Kültür ve İkonografi Profesörü olan runolog Kristel Zilmer.
Taş, sitenin adını almıştır ve şimdi Svingerudsteinen (Svingerud Taşı) olarak adlandırılmaktadır.
Taş, Idibera adında bir kadına ait olabilir.
Taşa yazılan isim, orada gömülü olan kişinin adı mıdır? Taşın ön yüzünde diğer yazıtlardan daha belirgin bir şekilde göze çarpan sekiz rün vardır. Karakterler, Roma harflerine dönüştürüldüler. Çıkan sonuç; idiberug.
“Metin muhtemelen Idibera adında bir kadına atıfta bulunuyor ve yazıt “Idibera İçin” anlamına gelebilir. Diğer olasılıklar, idiberug’un Idibergu / Idiberga gibi bir ismin veya belki de akraba adı Idiberung’un oluşturulması olmasıdır “diyor Profesör Zilmer.
Runik alfabeye futark denir, çünkü ilk altı rün “f u th a r k” dır. Alfabenin ilk üç rünü, ᚠ (f), ᚢ (u) ve ᚦ (th) taşı üzerinde tek bir yerde bulunabilir.
“Taşın birkaç çeşit yazıtı var. Bazı çizgiler bir ızgara deseni oluşturur ve küçük zikzak figürler ve diğer ilginç özellikler vardır. Tüm yazıtların dilsel bir anlamı yoktur. Birinin yazıyı taklit etmiş, araştırmış veya onunla oynamış olması mümkündür. Belki birisi rün oymayı öğreniyordu,” diyor Profesör Zilmer.
Hala yapılması gereken çok araştırma var, ancak Profesör Zilmer, runik yazının erken tarihi ve rün taşları yapma geleneği hakkında gelecekte çok daha değerli bilgiler edineceklerinden emin.
Kapak Fotoğrafı Oslo Üniversitesi Kültür Tarihi Müzesi/Alexis Pantos/KHM, UiO.
