Gaziantep’in dünyaca tanınan “Çingene Kızı” mozaiği, yıllar sonra eksik parçalarından birine daha kavuştu. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Amerika Birleşik Devletleri’nde tespit edilen ve Zeugma’daki büyük mozaik kompozisyonuna ait olduğu belirlenen bir panelin Türkiye’ye getirildiğini sosyal medya hesabından duyurdu.
Bakanlığın yürüttüğü bilimsel inceleme, diplomatik temas ve uluslararası iş birliği süreci sonunda iadesi sağlanan eser, daha önce Türkiye’ye dönen 12 panelin ardından kompozisyonun 13’üncü iade parçası olarak kayda geçti.
Zeugma’nın dağılmış kompozisyonu tamamlanıyor
Gaziantep’in Nizip ilçesindeki Zeugma Antik Kenti, Roma döneminin en etkileyici mozaik merkezlerinden biri olarak biliniyor. 1998 yılında yürütülen kurtarma kazılarında ortaya çıkarılan yaklaşık 9,25 x 13,50 metre ölçülerindeki büyük taban mozaiği, antik kentin sanatsal zenginliğini gösteren en önemli buluntular arasındaydı.
Kamuoyunda “Çingene Kızı” adıyla tanınan figür de bu kompozisyonun parçasıydı. Araştırmacılar tarafından Dionysos kültüyle bağlantılı bir Maenad başı olarak değerlendirilen figür, zamanla Gaziantep’in en güçlü kültürel simgelerinden biri haline geldi.
Kayıp panel çevrim içi satışta fark edildi
İade süreci, panelin uluslararası piyasada görülmesiyle başladı. Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Dr. Djamila Fellague, eserin Zeugma’daki büyük mozaik kompozisyonuyla bağlantılı olabileceğini değerlendirdi.
Panelin çevrim içi bir müzayede platformunda satışa çıkarıldığı bilgisi, Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay tarafından Kültür ve Turizm Bakanlığına iletildi. Ardından Bakanlık uzmanları, eseri yalnızca görsel benzerlik üzerinden değil, teknik ayrıntılarla da inceledi.
Tessera renkleri, geometrik bordür düzeni, kompozisyon yapısı ve sökülme izleri, panelin Zeugma mozaiğiyle güçlü benzerlikler taşıdığını ortaya koydu. Bu veriler, iade dosyasının bilimsel temelini oluşturdu.
2018’de dönen parçaların ardından yeni iade
Türkiye, elde edilen bulgularla Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimiyle temasa geçti. Zeugma mozaiğine ait 12 panelin 2018 yılında Bowling Green Üniversitesinden Türkiye’ye iade edilmiş olması, yeni sürecin değerlendirilmesinde önemli bir dayanak sağladı.
Soruşturmanın ardından mozaik panel, Türkiye’nin Chicago Başkonsolosluğuna teslim edildi. Eser, Turkish Cargo ile Türkiye’ye getirildi ve ilk aşamada Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesine ulaştırıldı.
Gerekli işlemlerin tamamlanmasının ardından panelin Gaziantep’teki Zeugma Mozaik Müzesi’ne götürülmesi bekleniyor. Böylece “Çingene Kızı” mozaiğinin ait olduğu büyük kompozisyon, eksik parçalarından biriyle daha tamamlanmış olacak.
