Penn Müzesi’nin Iraklı arkeologlarla işbirliği yaparak yürüttüğü Nimrud’daki son arkeolojik çalışma, Irak’ın kuzeyindeki Nimrud antik kentinde yaklaşık 2.600 yıl önce yakılan bir Asur tapınağında son derece iyi korunmuş iki tapınak ortaya çıkardı .
Arkeologlar, bu yıl müzenin Irak Miras İstikrar Programı’nın (IHSP) kültürel miras koruma girişimlerinden biri olan Nimrud Projesi’nin bir parçası olarak Ninurta Tapınağı ve Ziggurat’ta kazı çalışmaları yürütüyor.
HSP, risk altındaki arkeolojik alanları korumaya ve 2014-2017 yılları arasında terör örgürtü IŞİD’in gerçekleştirdiği kültürel yıkım dalgası sonucu zarar görenleri onarmaya adanmış bir programdır.
Asurnasirpal II (MÖ 883-859) dönemindeki Neo-Asur devletinin başkenti olan Nimrud, Asur zamanlarında Kalhu ve İncil’de Calah olarak da anılırdı. Sadece tarihin ilk imparatorluklarından biri olarak tarihi açıdan önemli olmakla kalmaz, aynı zamanda arkeolojik önemine katkıda bulunan Irak’ın kültürel mirasını da temsil eder. Ancak 2014 ile 2017 yılları arasında IŞİD’in yıkıcı eylemleri, ünlü Kuzeybatı Sarayı ve Ninurta Tapınağı ve zigguratı gibi önemli anıtlara ciddi şekilde zarar verdi.
Arkeolojik alanın en önemli yönlerinden biri, Asur savaş ve tarım tanrısına adanmış ve bir zigguratı bulunan Ninurta Tapınağı’dır. Tapınağın MÖ 614-612 civarında yangınla yerle bir edildiği düşünülüyor ve bu da yapının ve eserlerin korunmasına yardımcı oldu.
Projenin üçüncü sezonunda geniş Ninurta Tapınağı’nın içinde iki yeni tapınak keşfedildi. Ekip, daha büyük tapınağın içinde, tapınakta tapınılan bir tanrı veya tanrıça heykeli için alçak bir platform olan devasa bir taş sunak keşfetti. Yaklaşık 12 fit x 9,5 fitti ve büyük olasılıkla Kral Ashurnasirpal II’ye ait bir çivi yazısı yazıtı vardı . Daha küçük tapınak, antik çağda ciddi şekilde hasar görmüş bir sunak içeriyordu.
Tapınaklardaki diğer dikkat çekici keşifler arasında, başlangıçta kaidelere yerleştirilmiş olan kimliği belirsiz tanrıların olası heykel parçaları da yer alıyor. Ancak, MÖ 614 ile 612 yılları arasında, Asur İmparatorluğu’nun çöküşü sırasında, Babil’den (günümüzde güney ve orta Irak) ve Medya’dan (antik batı İran) gelen istilacılar tapınağı yağmalayıp yaktılar ve geriye yalnızca bu heykellerin ve süslemelerinin kalıntıları kaldı.
Bulgular, tapınağın antik dönemde yağmalanmasına ve yıkılmasına rağmen, Ninurta’nın devlet dinindeki önemli rolünü ve tapınağın olağanüstü zenginliğini göstermektedir. Ekip, krallığın tarihteki ilk imparatorluklardan biri haline gelmesiyle birlikte, devlet tanrısı Ninurta, güçlü Asur savaş tanrısı ve diğer yakından ilişkili tanrıları çevreleyen dini ritüellerin kapsamlı bir resmini oluşturmayı amaçlamıştır.
“Ninurta Tapınağı’nın yanması ve ani çöküşü, tapınağın olağanüstü bir korunma durumuna gelmesine neden oldu. Ekip, tapınağın inşası için Lübnan Dağları’ndan Nimrud’a getirilen korunmuş sedir ağacını buldu; tıpkı Kral Ashurnasirpal II’nin tapınak alanını inşa etmeyi anlattığı yazıtlarda kaydedildiği gibi. Eserlerin durumu ve dağılımı, tapınakların ve ilişkili hazinelerin Babilliler ve Medler tarafından yakılmadan önce yağmalandığını ve kasıtlı olarak zarar gördüğünü güçlü bir şekilde gösteriyor.” diyor IHSP Program Direktörü Dr. Michael Danti.
Dr. Danti’ye göre en ilgi çekici buluntu, tapınaktaki çivi yazısıyla yazılmış taş anıt olan ve MÖ 797’ye tarihlenen ve önemli tanrıların sembollerini taşıyan bir Kudurru’ydu. Suriye-Irak sınırında Fırat Nehri üzerinde bulunan bir bölge olan Hindanu’nun valiliğini veren bir kraliyet kararnamesini belgeliyor.
Dr. Danti “Asur kralı Adad-Nerari III (MÖ 811-783) bu stratejik bölgeyi Rasappa’nın (Dicle’nin batısında ve Khabur Nehri bölgesindeki Nimrud’un kuzeybatısında yer alır) Nergal-Eresh adlı bir valiye atadı. Hiç kimsenin NergalEresh’in yeni topraklarına ilişkin iddiasını çürütemeyeceğini güçlü bir şekilde vurguluyor. Anlaşmayı bozan, stela’ya zarar veren veya onu tapınaktan çıkaran herkes için uzun bir lanet listesiyle sona eriyor” dedi.
Araştırmacılar ayrıca Asurca (Akatça’nın bir lehçesi) yazılmış, çivi yazılı iyi korunmuş kil tabletler buldular. Bu tabletlerde tapınağın ekonomik faaliyetleri hakkında ayrıntılar, örneğin gümüş kredileri ve varlık listeleri ile Aramice yazılmış bir not yer alıyor. Aramice, Asur İmparatorluğu’nun sonraki dönemlerinde yaygın olarak kullanılan bir dil ve yazıydı.
Kazılar sırasında bulunan diğer nesneler arasında, dini törenlerde içki dökmek için kullanılmış olması muhtemel tapınağın tuğla zeminine yerleştirilmiş bir taş kase, bir griffonun yontulmuş başı, sırlı çanak çömlek ve taş tablet parçaları, oyulmuş fildişi ve mücevherler yer almaktadır. Geniş yelpazedeki nesne türleri, malzemeler ve sanatsal stiller, Asur İmparatorluğu’nun büyüyen zenginliğini ve geniş askeri fetihlerini ve ticaret bağlantılarını yansıtmaktadır.
Kapak fotoğrafı: Penn Müzesi ve Iraklı arkeologlar tarafından Irak’ın Nimrud kentinde bulunan, MÖ 797’ye tarihlenen bir Kudurru’daki (taş anıt) çivi yazısı yazıtları (2024) Penn Müzesi
