30 May 2024 Gelecek Geçmişin Ürünüdür

Pagan Tanrıları ikonalarda gizlendi mi?

Hz. İsa, Hz. Meryem, melekler ve azizlerin yer aldığı ikonalar, Hristiyan dini yapılarının önemli ve ayrılmaz bir parçasıdır.

İkona sanatı, Bizans / Doğu Roma İmparatorluğu ile birlikte gelişti. Ortodoks mezhebinde daha fazla benimsendi.

Kilise ve evlerin duvarlarına işlenen Hz. İsa‘nın, Hz. Meryem‘in, azizlerin, ve kutsal olayların yer aldığı tasvirlerin, ibadet halinde kutsiyeti arttırdığına inanılıyor. Ortodokslar, bu yönüyle ikonaları kutsal olarak kabul ederler.

Ortodokslar için oldukça önemli bir dini aygıt olan ikonaların pagan dini ritüellerinden evrimleşmiş olabileceği düşünülüyor.

İkonaların daha önceki pagan uygulamalarından bir şekilde evrimleştiği teorisinin en önemli savunucusu, New York Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü’nde Sanat Tarihi Profesörü olan Thomas Mathews’tir.

Eski dünya halklarının tanrılarının heykellerine ve figürlerine taptıkları iyi bilinmektedir, ancak daha yeni kanıtlar, Ortodoks Hristiyan simgelerinden farklı olarak, tanrılarının portrelerini kendi evlerinde saygı görmek üzere görevlendirdiklerini göstermektedir.

Dahası, Geç Antik Çağ ile erken Orta Çağ dönemi arasındaki geçici dönemde, putperest ibadet edenler, Hristiyan simgeleriyle karıştırılabilecek pagan portreleri yaptırarak dini uygulamalarını gizlemiş olabilirler.
Mathews’in çalışmaları büyük ölçüde Bizans İmparatorluğu’na odaklanmaktadır.

İsa Pantokratörü'nün bilinen en eski simgesi, Aziz Catherine Manastırı, Sina Dağı'ndan 6. yüzyıldan kalma kostik simge. Public Domain / Wikimedia Commons
İsa Pantokratörü’nün bilinen en eski simgesi, Aziz Catherine Manastırı, Sina Dağı’ndan 6. yüzyıldan kalma kostik simge. Public Domain / Wikimedia Commons

Mathews’in bakış açısına göre, “Erken Hristiyan ikonların külliyatı, aynı geleneklerin çoğunu paylaşan, Roma Mısır’ının pagan panel resimlerinin külliyatının bir tür yankısını veya aynasını oluşturur.”

Panel resimleri tipik olarak Roma Mısır’ından gelen üst sınıf mumyalara eklenmiştir. Resimlerin tarzı doğalcıydı, genellikle büyük etkileyici gözlerle, daha sonraki Hıristiyan örneklerinden tamamen farklı değildi.

Panel resimleri Mısır’ın her yerinde, özellikle Faiyum antik kentinde keşfedilmiştir. Bununla birlikte, tarihçi Judith Herrin, portre pratiğinin Roma İmparatorluğu’nda çok daha yaygın bir şekilde yayılmış olabileceğini, ancak resimlerin Mısır’da daha iyi hayatta kaldığını, çünkü kuru koşulların onları koruduğunu öne sürdü.

Yunanlılar, Romalılar ve diğer halklar için antik dünyada ev tanrılarına tapınak bulundurmak yaygındı. Bu tanrılara genellikle heykeller veya heykelciklerle saygı duyulurdu, ancak antik çağın sonraki dönemlerinde aileler tanrılarını ahşap panellere boyanmış simgelerle onurlandırmaya başlamış olabilirler.

Herrin’e göre, “Özel evlerin içinde, aile krallarına (ev tanrılarına) da saygı duyulurdu; Özellikle kadınlar ev türbelerinde bunlara katıldılar ve tanrılara adaklar sundular. Ev içinde korunma arayışındaki bu güçlü gelenek, Hıristiyan ikonların yavaş yavaş eskilerin yerini aldığı bir bağlam sağladı. “

Mathews, Hristiyan figürlerinin ikonlar üzerindeki tasvirlerinin büyük ölçüde tanrılarının daha önceki pagan tasvirlerinden, büyük ölçüde Yunan, Mısır ve Roma panteonlarından türetildiğini savunuyor.

Fotoğraf Alexander Gale

Mathews’e göre, İsa’nın ikonografik tasvirleri, Yunan tanrısı Zeus ve Yunan-Mısır tanrısı Sarapis’in paan portrelerine dayanmış olabilir. Temiz tıraşlı bir Mesih içeren simgeler, Yunan tanrısı Apollon’un tasvirlerinden türetilmiş olabilir.

Mathews ayrıca Meryem Ana ve bebek İsa’nın ikonlarının, İsis’in Harpocrates’li pagan Mısır ikonografisinden ilham aldığını savunuyor. Benzer şekilde, eski çok tanrılı dinlerin haloed tanrısallıkları, özellikle Sobek’in görüntüleri, azizlerin ve meleklerin genellikle başları halelerle çevrili olarak tasvir edildiği daha sonraki Hıristiyan ikonografik şemalarını etkilemiş olabilir.

Bazı Roma imparatorları Hristiyanları acımasızca bastırmış olsalar da, din imparatorluğa yayıldı ve yavaş yavaş kabul edildi. MS 313’te İmparator Konstantin, Hristiyanlığı suç olmaktan çıkaran Milano Fermanı’nı yayınladı.

Daha sonra, MS 380’de imparator Theodosius, Hristiyanlığı Roma İmparatorluğu’nun resmi dini yapan Selanik Fermanı’nı yayınladı. Sadece iki yıl sonra, paganizmi yasakladı ve bazı pagan uygulamalarını ölümle cezalandırdı.

Theodosian kararnamelerini takiben, putperestlerin çok tanrılı dinlerini uygulamaları giderek daha tehlikeli hale geldi. Bununla birlikte, bekletmeler vardı ve bazı putperestler tanrılarına gizlice ibadet etmeye devam ettiler.

Paganların inançlarını gizlemelerinin, ancak yine de evlerinde özel tapınaklar bulundurmalarının bir yolu, yetkilileri kandırmak için görünüşte Hıristiyan tarzında simgeler görevlendirmekti. Bir pagan simgesi keşfedilirse, simgenin Mesih’e veya azizlerden birine ait olduğunu iddia edebilirlerdi.

Herrin, “580’lerin sonlarına kadar bile, putperestlerin, aslında Apollon’un adanmışları olduklarında Mesih’e saygı duyuyor gibi görünmeleri için simgeleri görevlendirdikleri keşfedildi” diyor.

Sonuçta, bu aldatmaca işe yaramadı. Daha sonra öldürülen Apollon’a tapanların kınanmasıyla sonuçlanan bir dizi davaya neden oldu.

Kapak Fotoğrafı Konya Aya Elenia Kilisesi’nde bulunan Hz. Meryem ve Hz. İsa’nın yer aldığı ikona/Oğuz Büyükyıldırım

Alexander Gale/Greekreporter

Banner
Benzer Yazılar

Hadrianaupolis’te Sağlık Tanrısı Asklepios’un adının geçtiği 1800 yıllık yazıt ortaya çıkarıldı

5 Eylül 2022

5 Eylül 2022

Hadrianaupolis Antik Kenti kazılarında Yunan mitolojisinde Apollon ve Koronis’in oğlu olan sağlık tanrısı Asklepios’un adının geçtiği 1800 yıllık yazıt ortaya...

Aziz Konstantin ve Helena’ya adanmış Bizans manastır kilisesi bulundu

4 Ekim 2023

4 Ekim 2023

Ordu’da 2021 yılında yol yapım çalışması sırasında Antik Roma dönemine ait 8 mezarın bulunduğu alanda başlatılan arkeolojik kazı çalışmasında Bizans...

Gordion kazılarında heyecan veren keşif. Gordion adının geçtiği yazıt bulundu

7 Ağustos 2022

7 Ağustos 2022

Frigler… Anadolu topraklarında iz bırakmış döneminin güçlü ve etkin kavimlerinden biri. Kral Midas ile tanınan Frigler hakkında bilgilerimizi çoğunlukla M....

Antik Çağ’da Kadının Gücünü Gösteren Buluntular

30 Aralık 2020

30 Aralık 2020

Tarihi yazanlar çoğu zaman erkekler olduğu için olmalıdır ki kadınları geri planda bırakmış hatta bahsetmekten bile özenle imtina etmişlerdir. Günümüzde...

Rusya’nın Staraya Ryazan kentinde yaklaşık bin yıllık süslemeli nadir bir hazine keşfedildi

18 Ağustos 2021

18 Ağustos 2021

Rusya Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü’nün keşif gezileri sırasında, Staraya Ryazan şehrinde yaklaşık bin yıllık süslemeli nadir bir hazine keşfedildi. Hazine,...

Notre Dame Katedrali’de bulunan iki lahit sırlarını ortaya çıkarmaya başladı

12 Aralık 2022

12 Aralık 2022

Bu yılın başlarında Notre Dame Katedrali’nin nef ve transeptinin kesiştiği noktada yapılan bir kazıda bulunan iki lahitten birinin sahibi tespit...

İran’da 5000 yıllık taş eşya atölyesi bulundu

24 Ocak 2023

24 Ocak 2023

İranlı arkeologlar, İran’ın Kerman Eyaleti’ndeki Jiroft’ta yaptıkları kazılar sırasında MÖ 3. Binyıla kadar uzandığı tahmin edilen bir taş eşya atölyesinin...

Antik Pompeii Kentinde Bulunan Zengin Adam ve Kölesi

21 Kasım 2020

21 Kasım 2020

İtalyan Kültür Bakanlığı, antik Pompeii kentinde Vezüv patlaması sırasında yanarak ölen iki kişinin kalıntılarına ulaşıldığı bilgisini verdi. Pompeii Antik kentinde...

Aizanoi’de “Afrodit” ve “Dionysos” un heykel başları bulundu

29 Ekim 2021

29 Ekim 2021

Kütahya’nın Çavdarhisar ilçesinde yer alan 5 bin yıllık geçmişe sahip Aizanoi Antik Kenti kazılarında aşk ve güzellik tanrıçası Afrodit’in ve...

Hırvat Kıyılarında 6 Bin Yıllık Ada Yerleşimi Bulundu

25 Haziran 2021

25 Haziran 2021

Uydu görüntüleri, Hırvat kıyılarında 6 bin yıllık bir ada yerleşimini ortaya çıkardı. Zadar Üniversitesi’nde profesör olan arkeolog Mate Parica ,...

Dünya’nın ikonik mimari harikaları nasıl görünüyordu?

16 Ocak 2022

16 Ocak 2022

Dünya’nın ikonik mimari harikaları Parthenon, Güneş Piramidi, Largo Arjantin Tapınağı, Knossos Sarayı ve Luksor Tapınağı gibi anıtların ilk günlerindeki ihtişamlı hallerini...

Aizanoi kazılarında kemik atölyesi ortaya çıkarıldı

13 Kasım 2021

13 Kasım 2021

UNESCO Dünya Geçici Miras Listesi’nde yer alan Aizanoi Antik Kenti’nde gerçekleştirilen kazı çalışmalarında kemik atölyesi ve kandil dükkanı ortaya çıkarıldı. İkinci...

İranlı arkeologlar, Doğu İran’da erken idari yönetimin ilk kanıtını keşfettiler.

21 Haziran 2022

21 Haziran 2022

İranlı arkeologlar, İran’ın doğusundaki Horasan eyaletinde 6.000 yıl önce yaşayan insanlar hakkında yeni bilgiler sağlayacağını düşündükleri erken idari yönetimin ilk...

Batı Baltık Denizi bölgesi için olağanüstü keşif: Alman Nehri’nin dibinde 400 yıllık bir batık bulundu

3 Ağustos 2022

3 Ağustos 2022

Almanya’nın kuzey kesiminde, Lübeck yakınlarındaki Trave’de rutin bir ölçüm sırasında, Kiel-Holtenau Su Yolları ve Denizcilik Kurumu (Wasserstraßen- und Schifffahrtsamt/WSA), on...

Tarihin En Acımasız Türk ve Kadın Düşmanı ve Onun Şatosu

19 Aralık 2020

19 Aralık 2020

Acımasızlık, kan ve vahşetin esiri olmuş hükümdarlar tarihin her döneminde olagelmiştir. Yaptığı acımasız ve zalim işkenceler ile adı hiç silinmeyen,...

Yorumlar
Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

[mc4wp_form id=”621″]