Tarihteki birçok ilkler Sümerler tarafından bulunmuştur. Bu kadar önemli bir topluluk olan Sümerlilerin Mezopotamya’ya nereden ve nasıl geldikleri hala cevap bulmuş bir soru değildir.
Sümerliler kimdi ve nasıl bu kadar gelişmiş bir uygarlığa sahip olabilmişlerdi? Bunlar hala merak edilen konular arasında olsa da Sümerlilerin tarihteki İlklerin Uygarlığı olduğu da bir gerçektir.
Yazının ilk bulunuşu (Mö.3500), Sümerler Matematik ve Geometrinin temellerini atmışlardır. Dört işlemi bulmuşlar, dairenin alanını hesaplamışlar, çarpma ve bölme cetvelleri hazırlamışlardır, Dünyada ilk kez AY YILI hesabına dayanan takvimi Sümerler bulmuşlardır. Burçları bulmuşlar, bir ayı 30, bir yılı 360 gün olarak hesaplamışlardır.
Sadece bu ilklerle bile Medeniyetin tohumunu atan uygarlık olarak Sümerlileri anmak hiçte yanlış olmayacaktır.
Tarihte İlk yazılı hukuk kuralları Sümerler tarafından oluşturulmuştur. Bu özellikleri ile Sümerlere dünyadaki ilk Hukuk devleti diyebiliriz. Bu kurallar “Fidye ve bedel” esasına dayanmaktadır. Evlenme ve boşanmanın da belirli kurallara dayandığı görülmektedir. Miras paylaşımında kadınlarında hak sahibi olduğu görülmektedir.
Sümerler yapı itibariyle de oldukça barışçıl bir devlettir. Sanata ve sanatçıya verdiği önem yanında bugüne kadar destanlarıyla da farklı bir kültürün izlerini taşıdıkları hemen anlaşılmaktadır.
Sümerlerin en önemli edebiyat eserleri; Gılgamış Destanı, Yaradılış Destanı ve Tufan Hikayesi’dir.
Sümerliler birbirinden bağımsız SİTE denilen şehir devletleri halinde yaşarlardı. En önemli şehirleri; Ur, Uruk, Lagaş’tır. Her şehrin bir koruyucu Tanrısı bulunmaktaydı. Çok Tanrılı bir İnanç sistemine sahip olmakla birlikte; Bu şehir devletleri ENSİ veya PATESİ denilen Rahip-krallar tarafından yönetiliyordu.
Ziggurat denilen tapınak yapımıda Sümerlilere aittir. Zigguratlar Piramit benzeri yukarıya doğru yükselen kule tapınaklardır.
