Roma lejyonlarının dini çeşitliliğine ışık tutan bronz İsis büstü, Karadeniz’in dağlarında doğu inançlarının izlerini gün yüzüne çıkardı.
Gümüşhane’nin Kelkit ilçesinde yer alan ve Roma döneminde askeri karargâh olarak kullanılan Satala Antik Kenti’ndeki kazılarda, Mısır Tanrıçası İsis’i betimleyen 20 santimetre yüksekliğinde bronz bir büst bulundu. Keşif, Roma lejyonlarının inanç sistemindeki doğu kökenli unsurlara dair önemli ipuçları sunuyor.
Kazı başkanı Dr. Elif Yavuz Çakmur, Karadeniz Teknik Üniversitesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi olarak yürüttüğü çalışmalar sırasında, büstün nekropol alanında ortaya çıkarıldığını belirterek şu açıklamayı yaptı:
“Kazı sırasında son derece önemli bir buluntuya ulaştık. Mısır Tanrıçası İsis’e ait bronz büst, kaidesinden kopmuş halde bulundu. Roma lejyonlarının Mitra kültü ve on iki tanrı inancının yanında doğu kökenli bir tanrıçaya da inanç göstermesi, bu eseri çok özel kılıyor.”
Lejyonerlerin İnanç Dünyasına Yeni Bir Pencere
Dr. Çakmur, bu buluntunun Satala’daki askerlerin dini çeşitliliğini ve kültürel etkileşimini yansıttığını vurguluyor. Roma ordusunun uzak eyaletlerdeki karargâhlarında görev yapan askerlerin, görev yaptıkları coğrafyalarda yerel tanrı ve tanrıçaları da benimsedikleri biliniyor.
Çakmur’a göre, “1870’li yıllarda bulunan Afrodit büstünden sonra ortaya çıkarılan ilk büst olması açısından da büyük önem taşıyor.” Bu yönüyle eser, Satala’da 150 yıl aradan sonra bulunan ilk figüratif heykel örneği olarak değerlendiriliyor.
İkonografik Ayrıntılar ve Sembolizm
Ancientist haberine göre; İsis büstü, üç ayak üzerine oturtulmuş, üç yapraklı bir kaliksten çıkan kaide üzerinde bulundu. Tanrıçanın başının sol tarafında, bereket ve bolluğu simgeleyen iki mısır başağı yer alıyor. Üzerinde, ön kısmında düğümle bağlanmış ve püsküllerle süslenmiş bir şal bulunuyor.
Bu ayrıntılar, İsis’in Roma dünyasında özellikle verimlilik, koruma ve yeniden doğuş kavramlarıyla ilişkilendirilen biçimlerini temsil ediyor. Heykelin bu kadar kuzeyde, Roma lejyonlarının bulunduğu bir garnizonda ortaya çıkması, Anadolu’daki dini etkileşim ağlarının genişliğini gözler önüne seriyor.
Restorasyon ve Bilimsel Çalışmalar
Eserin konservasyon ve restorasyon çalışmaları devam ediyor. Onarım sürecinin ardından büst, Gümüşhane Kent Müzesi’nde sergilenecek. Ekibin yürüttüğü analizlerle, büstün tarihlendirmesi ve üretim atölyesi hakkında da yeni bulgular elde edilmesi bekleniyor.
Kültlerin Kesiştiği Bir Askerî Merkez
Roma döneminde Legio XV Apollinaris lejyonunun karargâhı olarak bilinen Satala, Kapadokya ile Armenia arasındaki stratejik hat üzerinde yer alıyordu. Burada bulunan İsis tasviri, Roma sınır garnizonlarının yalnızca askerî merkezler değil, aynı zamanda inanç ve kült alışverişinin kavşak noktaları olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.
