Sasani sanatının en güzel örneklerinden Tang-e Chogan kabartmaları, bakımsızlık, liken, mantar ve su sızması gibi doğal nedenler nedeniyle tamamen yok olma tehdidi altında…
Yıllardır, oyuklarda ve çatlaklarda büyüyen liken ve bitki örtüsü, güney İran’daki harap antik Bishapur kentinde bulunan Tang-e Chogan’daki yeri doldurulamaz antik eserleri yavaş yavaş yok ediyor. Su sızıntısı bu tür yıkımları hızlandırmaya başladı.
Mehr haber ajansı, “Tang-e Chogan’ın altıncı kabartması ciddi şekilde hasar gördü ve ondan akan su henüz dizginlenemedi” haberini geçti.
Haber ajansı daha önce de, ciddi şekilde hasar gören altıncı kabartmanın kaotik durumunu bildirmişti.
Antik İran Araştırmaları Dairesini, Mart 2010’da İran medyasında yayınlanan bir raporda uzmanlar, UNESCO’ya kayıtlı Persepolis’teki taş yapılarda da çeşitli mantar, liken ve bitki türlerinin büyümesi konusunda uyarmıştı.
Kültürel miras uzmanı Mohsen Abbaspur, “Ne yazık ki, bu kabartma (altı numara), dağ duvarlarının arkasından yüzeyine nüfuz eden ve likenlere ve büyük erozyona neden olan bir su akışından muzdarip. Diğer Tang-e Chogan kabartmaları da doğal olarak erozyonlarını hızlandıran ışığa, rüzgara ve yağmura maruz kalıyor”
“Bu değerli tarihi eserlerin tamamen yok olmaması için öncelikle kabartmaların arkasındaki taş katmanları hakkında kapsamlı bir bilimsel çalışma yapılmalıdır. Bu durumda bilimsel sonuçlara göre dış kabuğun restorasyonu yapılmalıdır. Aksi takdirde, ister güçlendirme ister restorasyon olsun, herhangi bir eylem pratik olarak kararsız olacak ve zamanla, kabartmaların iç ve dış kabukları üzerindeki suyun çıkışını ve etkisini tekrar göreceğiz” dedi.
Tang-e Chogan Kabartmalarında neler sahneleniyor
Tang-e Chogan vadisi, bir zamanlar Sasani krallarına ve saray mensuplarına adanan geleneksel polo oyununun kraliyet bölgesiydi. Şapur I ve Behram I ve II ile ilgili altı kabartmaya ev sahipliği yapmaktadır. Ayrıca nehir yatağından yaklaşık 700 metre yükseklikte Shapur Mağarası’nda yer alan altı metre yüksekliğindeki büyük bir Şapur I heykeli de bulunmaktadır.
Bununla birlikte, Tang-e Chogan, diğer Sasani dönemi kabartmalarından daha büyük ve kalabalık kabartmalara ev sahipliği yapar. Bunlardan üç tanesi 30 metrekareden büyük ve her kabartmada 30’dan fazla kişiden oluşan bir topluluk görülür. Dolayısıyla bu geçidin kabartmaları İran’da benzersizdir ve yalnızca Khosrow Perviz’in Kirmanşah’taki Taq-e Bostan’daki av sahnesinin antik kabartması onlarla karşılaştırılabilir.
Diğer kabartmalardan daha büyük ve kalabalık olan ilk kabartma, I. Şapur’un Roma İmparatorluğu’na karşı kazandığı zaferi kutlayan bir sahnedir. Şapur I kabartmanın ortasında bir ata binmiş olarak görülebilir ve Gordianus’un cesedi Shapur’un atının ayaklarının altındadır ve Valerian’ın elleri Shapur’un elinde tutsaktır ve Philip Shapoor’un atının önünde diz çöker ve barış ister. Pers ordusu ve subayları da beş sıra at içinde Şapur’un arkasındadır ve Romalı subaylar ve soylular 5 sıra halinde Kral I. Şapur’un önünde hediyeler ve adaklar taşırken görülmektedir.
İkinci kabartma, Kral II. Behram’ın Araplar üzerindeki zaferini temsil ediyor, solda at sırtında Behram ve Araplar, krala atları ve develeri sunmak için İranlı komutanlar tarafından yönetiliyor.
Üçüncüsü, Ahura Mazda’dan kraliyet yüzüğünü alan I. Bahram’ın törenini gösterir. Bu muhteşem rölyefin gravürü çok sanatsal ve hatta kıyafetlerin kırışıklıkları ve detayları vs. hepsi güzel bir şekilde resmedilmiş. Bu kabartmadaki her şey inanılmaz derecede uyumlu. Hatta atın fiziksel detayları ve atın bacaklarındaki damarlar bile gösterilmiştir.
Dördüncüsü, II. Behram’ın isyancılara karşı kazandığı zaferin sahnesini tasvir ediyor; burada kral ortada tahtta oturuyor, sağ tarafında İranlı komutan ve askerler saygıyla duruyor, solda isyancılar ve esirler. İran askerleri tarafından kralın huzuruna getirilirler.
Geçidin sağ tarafında yer alan beşinci kabartma, diğer kabartmalar arasında en sağlam ve eksiksiz olanıdır. Şapur’un Roma İmparatorluğu’na karşı kazandığı zaferle ilgili.
Geçidin sağ tarafında ve yolun tam yanında yer alan altıncı kabartma, zaman içinde en fazla hasara uğramış ve üst kısımları neredeyse yok olmuştur. Bu kabartma, I. Şapur’un Ahura Mazda’dan Fareh-Izadi’yi (kraliyet yüzüğü) alma törenini ve Romalılara karşı savaşta kazandığı zaferi tasvir eder. Bu kabartmada hem Kral hem de Ahura Mazda (Zerdüştlüğün yaratıcısı ve en yüksek tanrısı) ata binmiş ve karşı karşıya gösterilmektedir. Şah, Kral’ın tacını Ahura Mazda’dan alıyor. Ahura Mazda’nın at ayaklarının altında Ahriman (şeytan) yatıyor ve Shapur’un atının ayaklarının altında Gordianus’un cesedi yatıyor.
