Tunç Çağı döneminde yaşanan ve çivi yazılı tabletlere kaydedilen kraliyetler arası ilk resmi boşanma Ugarit kralı ve kraliçesi arasında yaşanmıştır.
Ugarit kralı II. Ammistamru ile tabletlerde ismi verilmeyen Amurrulu Prenses arasında evlilik birlikteliğini noktaladıkları boşanma davası dönemin tarihi skandalı olarak da görülmektedir.
Ugarit Kralı II. Ammistamru’nun Karısı Büyük Hanımın Kızı
Tunç çağı döneminde başta Hititler olmak üzere bazı krallıklar, evlilik yolu ile diplomatik bağ kurma yoluna gitmişlerdir. Hitit İmparatoru I. Suppiluliuma, bu tarz diplomatik evlilikleri çoğunlukla tercih eden bir yönetici idi. Bu tarz evlilikler ile prensesler pasif de olsa devlet yönetimlerinde önemli rol alıyorlardı.
Bu diplomatik evliliklerinden birisi de Ugarit Kralı Ammistamru’nun Amurru kralı Bentesina’nın kızı ile yaptığı evliliktir. Prensesin adı tam olarak kaynaklarda geçmemektedir. Bazı kaynaklarda Amurru Kralı Bentesina’nın kızı bazı kaynaklarda marat rabitu (Büyük Hanımın Kızı) olarak geçmektedir.
İsmi verilmeyen Amurru prensesinin soy bağlantısı neydi?
Çivi yazılı bazı belgelere göre; Amurrulu prenses Amurru Kralı Bentesina’nın kızı idi. Bentesina, Hattusa’da sürgün hayatı yaşamış ve sonra ülkesine kral olarak geri dönmüştü. Bu arada III. Hattusili’nin kızı Gassulawiya ile evlenmiştir. Ancak, Bentesina’nın ülkesinde bir karısı daha vardır. Fakat bu ilk eş kaynaklarda fazla geçmeyen bir kimliktir.
Çoğunlukla Gassulawiya Büyük Hanım (DUMU. SAL. GAL.) olarak geçmektedir. Dolayısıyla Ammistamru’nun evlendiği prenses Bentesina ile Gassulawiya’nın kızlarıdır. Prenses ayrıca bakıldığında Hitit Büyük Kralı III. Hattusili’nin torunu ve onun yerine geçen IV. Tudhalliya’nın yeğeni olduğu görülmektedir.
Ammistamru ile Büyük Hanımın Kızı Niçin Boşandı?
Tarihin bilinen ilk kraliyet boşanma davasının taraflarının neden ayrıldıkları boşanmaya götüren sorunlar tam olarak bilinmemektedir. Bilinen tek şey skandallara yol açan Büyük Hanımın Kızı’nın ülkesine kaçmasıdır. Skandal olay sonrasında başlayan boşanma süreci Hitit mahkemelerinde bile görülen bir dava olmuştur.
Ammistamru tarafından ölümle cezalandırılan prenses, kendi ve efradının güvenliğinden şüphe duyunca kendine ait mülkler, çeyiz ve düğün hediyelerini de yanına alarak Amurru Kralı abisi Sausgamuwa’nın yanına gitmiştir.
Hitit Büyük Kralı IV. Tudhalliya’nın II. Ammistamru’nun boşanma davası ile ilgili fermanında şu bilgiler yer almaktadır
RS. 17.159
1-2 Hatti Ülkesi Kralı Büyük Kral Majestem Tudhaliya’nın huzurunda
3-4 Ugarit Kralı Ammistamru
5-7 Amurru ülkesi Kralı Bentesina’nın kızını eş alarak aldı. (Daha sonra) o kadın Ammistamru’ya sıkıntı vermeye başladı.
8 Ugarit Kralı Ammistamru
9 (Bu sebepten dolayı) Bentesina’nın kızını hemen boşadı.
Bir sıkıntıdan dolayı boşadığını söyleyen Ammistamru bu sıkıntının ne olduğunu belirtmemiştir. Fakat, Ammistamru’nun Ugarit Kralı Sausgamuwa ile boşanma davası hakkında yaptığı anlaşma metninde bu sıkıntının büyük bir günah olduğuna dair üstü kapalı bir şekilde bahsedilmektedir. Ugarit prensesinin büyük günahı zina ya da ihanet olarak düşünülebilir.
RS 17.372A+360A
1-2 Bugünden itibaren Amurru Kralı Bentesina’nın oğlu Amurru Kralı Sausgamuwa
3- Büyük Hanımın Kızını yetiştirdi ve O’nu
4-5 Ugarit Kralı Niqmepa’nın oğlu Ammistamru’nun ellerinin arasına bıraktı (evlendirdi.)
6- Ve O şöyle söyledi: “O kadın
7 Sana büyük bir hata yaptı
8- Ve ben ne zamana kadar
9-10 Senin hanımını korumaya devam edeceğim?
11-12 Sana karşı hata yapan Büyük Hanımın kızı buradadır.
Boşanma davası diplomatik krize yol açıyor
II. Ammistamru, Büyük Hanımın Kızı’nı kendi ülkesinde cezalandırmak için Amurru Kralı Sausgamuwa’dan ister. Ancak bu talebi Sausgamuwa reddeder. Fakat, Sausgamuwa uzlaşmacı politika izlenmiş bunun neticesinde Ammistamru yüklü bir tazminat ödemiştir.
Daha sonra Büyük Hanımın Kızı ortadan kaybolunca krallar arasında sert dilli bir çatışma ortamı oluşur. Savaşa sürüklenen iki kral arasına Hitit Kralı IV. Tudhaliya girer ve boşanma davasının nihai kararını veren fermanı yayınlayarak bu süreci noktalar.
Kraliyetler Arası İlk Resmi Boşanma Davası adlı yazımızda İlknur Taş’ın “Ugarit Kralı Ammistamru ile Amurrulu Prenses arasındaki boşanma davası ve diplomatik ve hukusal sonuçları” adlı makalesinden yararlanılmıştır.
