Hititlerin Anadolu’ya nereden geldikleri hala bilinmemekle beraber tarih sahnesinden bir anda çekilmeleri de bir bilinmezlik taşımaya devam ediyor.
Bazı uzmanlara göre Geç Bronz Çağı ve Erken Demir Çağı boyunca, Yakın Doğu, Ege, Anadolu, Kuzey Afrika, Kafkaslar, Balkanlar ve Doğu Akdeniz’deki medeniyetlerin çökmesine neden olan Deniz Halkları, Hititleri de tarihin karanlık dünyasına gönderdi.
Ağırlıklı bir başka görüş ise; son yıllarda Hatti Ülkesi’nde şiddetini artıran kuraklığın beraberinde getirdiği yönetim ve toplumsal kargaşanın Hitit İmparatorluğu’nun yıkılmasına yol açtığı yönündedir.
Kral Midas Tümülüsü’nde bulunan ardıç ağacı yaşanan kuraklığı gösteriyor
Cornell Üniversitesi’de yapılan bir araştırma Hitit İmparatorluğu’nun çöküşünü kuraklığın hızlandırdığına yönelik bulguları ortaya çıkardı.
Ağaç halkası ve izotop kayıtlarının incelendiği araştırma, bölgede üç yıl boyunca şiddetli kuraklık yaşandığını gösterdi.
Araştırmanın sonuçları “Severe Multi-Year Drought Coincident with Hittite Collapse Around 1198-1196 BC” başlıklı makalede yer alıyor. Makale, Nature dergisinde yayınlandı.
Klasik Arkeolojide Seçkin Sanat ve Bilim Profesörü ve makalenin baş yazarı Sturt Manning, hem Sanat hem de Bilim Koleji’nde ekoloji ve evrimsel biyoloji profesörü Jed Sparks ortak çalışmasında, Gordion’daki Midas Höyük Tümülüsü’nden alınan örnekler Cornell Ağaç-Halka Laboratuvarı ve Cornell Kararlı İzotop Laboratuvarı’nda (COIL) incelendi.
Kral Midas tarafından yapılan höyükte ahşap yapı bulunmakta; yapı bin yıl boyunca yaşayan ardıç ağaçlarından oluşmaktaydı.
Araştırmacılar, ağaç halkası büyüme kalıplarına, muhtemelen kuru koşulları gösteren alışılmadık derecede dar halkalarla, halkalarda kaydedilen karbon-12 ila karbon-13 oranındaki değişikliklerle bağlantılı olarak, ağacın nemin mevcudiyetine tepkisini gösteren işaretlerle birlikte baktılar.
Sparks, “Kararlı izotoplar, geçmişe bakmanın ve 1.000, 2.000, 3.000 yıl önce bu bitkinin fizyolojik durumu hakkında sorular sormanın en güçlü yollarından biridir. Bunlar çok, çok küçük miktarlarda odun parçaları. Ağaç halkalarının bazıları milimetre genişliğinde sadece kıymıklar. Temel olarak ahşaptaki bir nötronu ve çok az miktarda karbonu ölçmeye çalışıyorsunuz. Bu yüzden teknolojik olarak bunu yapmak çok zor hale geliyor. Sturt ve ben bu işi gerçekten iyi hale getirmek için üç ya da dört yıl çalıştık” diye konuştu.
Analizler, MÖ 13. yüzyılın sonlarından 12. yüzyıla kadar daha kuru koşullara genel bir kayma buluyor ve Hititlerin kayboluşunun zaman çizelgesine uyan yaklaşık MÖ 1198-96, artı veya eksi üç yıla dramatik bir sürekli kuruluk dönemi bağlıyorlar.
İki tamamlayıcı kanıt setlerinin olduğunu söyleyen Manning, “Ağaç halkası genişlikleri gerçekten sıra dışı bir şeyin olduğunu gösteriyor ve çok dar halkalar olduğu için ağacın hayatta kalmak için mücadele ettiği anlamına geliyor. Yarı kurak bir ortamda, bunun tek makul nedeni, çok az su olması, bu nedenle bir kuraklık olması ve bunun üç yıl üst üste özellikle ciddi olmasıdır. Kritik olarak, ağaç halkalarından çıkarılan kararlı izotop kanıtları bu hipotezi doğruluyor ve bunların hepsi 3.150 yıl önce olmasına rağmen tutarlı bir model oluşturabiliriz” dedi.
Yarı kurak bir ortamda bir yıllık kuraklık yönetilebilir olacaktır, geçimlik çiftçiler tipik olarak yıl boyunca onları elde etmek için yeterli miktarda depolanmış erzaka sahip olacaktır. İkinci yıla gelindiğinde, bir kriz gelişecek ve “tüm sistem bozulmaya başlayacak” diyen Manning, Osmanlı İmparatorluğu’nun 17. yüzyılın başlarında iki yıl üst üste dramatik kuraklıktan kaynaklanan sıkıntıları dile getirdi.
Üst üste üç yıl süren kuraklıkta, devasa Hitit ordusu da dahil olmak üzere yüz binlerce insan kıtlık, hatta açlıkla karşı karşıya kalacaktı. Toplum, hükümet gibi parçalanacaktı. Hayatta kalanlar, iklim değişikliğinin eşitsizliğinin erken bir örneği olan göç etmeye zorlanacaktı.
Manning, “Muhtemelen Bronz Çağı’nın sonunda yanlış giden şeylerin bir kısmı, modern dünyada yanlış gittiğini gördüğümüz şeyin bir versiyonudur, yani insan grupları başka bir yere taşınmaya çalışıyorlar, çünkü uygun veya iyi olarak kabul edilen bir yerde değiller. Başka yerlerde daha iyi fırsatlar olduğunu görebilir veya duyabilirler.”
Araştırmacılar, şiddetli iklim olaylarının Hitit İmparatorluğu’nun çöküşünün tek nedeni olmayabileceğini ve o zamanlar antik Yakın Doğu’nun tamamının krizler yaşamadığını belirtti. Ancak bu özel kuraklık gerginliği, en azından Hititlerin bir devrilme noktası olabilir.
