Bilim insanları, dünyanın en eski bilinçli mumyalarının 12.000 yıl önce Güney Çin ve Güneydoğu Asya’da ortaya çıktığını gösteren bulgular keşfetti. Bu çığır açıcı çalışma, bugüne kadar en eski bilinçli mumyalama örneklerini And Dağları’ndaki Chinchorro kültürüne (yaklaşık 7.000 yıl önce) atfeden görüşleri sarsıyor.
Araştırma, bu hafta Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlandı. Çin, Vietnam, Endonezya, Laos, Malezya, Tayland ve Filipinler’deki 69 mezardan 54 birey üzerinde yapılan incelemeler, kemiklerde düşük ısı etkisi ve is (duman) izleri ortaya koydu. X-ışını difraksiyonu (XRD) ve Fourier dönüşümlü kızılötesi spektroskopi (FTIR) gibi yöntemlerle yapılan analizler, avcı-toplayıcı toplulukların ölülerini düşük sıcaklıkta dumanla kurutarak kasıtlı şekilde koruduklarını ortaya çıkardı.
“Dumanla kurutma, insanların atalarıyla fiziksel ve ruhsal bağlarını sürdürmelerine, zamanı ve belleği aşmalarına olanak tanıyordu,” dedi çalışmanın başyazarı Prof. Hirofumi Matsumura (Sapporo Tıp Üniversitesi, Japonya).
Chinchorro’dan Daha Eski Bir Gelenek
Bugüne kadar bilinen en eski bilinçli mumyalama, yaklaşık 7.000 yıl önce Şili ve Peru’nun kuzeyinde yaşayan Chinchorro halkına aitti. Ancak bu yeni bulgular, mumyalamanın kökenini 5.000 yıl daha geriye, yani 12.000 yıl öncesine çekerek Güneydoğu Asya’yı bu uygulamanın en eski merkezi konumuna getiriyor.
Mezarların çoğunda bireyler çömelmiş veya sıkıca bükülmüş pozisyonda gömülmüş. Bazı kemiklerde kesik izleri bulunurken, çoğunda ise kontrollü şekilde ateş dumanına maruz kalmanın izleri görülüyor. Araştırmacılar bunun, bilinçli olarak bedenleri çürümeye karşı koruyan bir ritüel olduğuna işaret ettiğini belirtiyor.
Uzmanlardan Uyarı
Bulgular heyecan verici olsa da, bazı uzmanlar temkinli olunması gerektiğini söylüyor. İsveç’teki Uppsala Üniversitesi’nden insan evrimi uzmanı Rita Peyroteo Stjerna, araştırmaya katılmamış olmasına rağmen şunları belirtti:
“Veriler güçlü, ancak tarihlendirme yöntemleri daha sağlam olabilirdi. Ayrıca bu ritüelin tüm bölgelerde tutarlı biçimde uygulanıp uygulanmadığı henüz kesin değil.”
Araştırmada yumuşak doku kalıntıları bulunmadığı için, “mumya” terimi burada daha çok bilinçli kurutma ve koruma ritüeli anlamında kullanılıyor; Mısır’daki gibi ketenle sarılı veya kimyasal işlemden geçen bedenlerden farklı.
Yaşayan Bir Gelenek
Bilim insanları, dumanla kurutma ritüelinin yalnızca tarihsel bir olgu olmadığını da vurguluyor. Papua Yeni Gine ve Avustralya’daki bazı yerli topluluklar hâlâ benzer yöntemlerle ölülerini koruyor.
“Bu bulgular, cenaze ritüellerine dair anlayışımızı yeniden şekillendiriyor ve atalarla beden aracılığıyla bağ kurmanın, insanlığın en eski ortak geleneklerinden biri olduğunu gösteriyor,” diyor Matsumura.
