Almanya’nın Saksonya-Anhalt eyaletinde, 4.000 yıldan daha eski bir genç erkek iskeleti tarih öncesi bir fırın çukurunda bulundu. Kafatasındaki yaralanma izleri ve gömünün alışılmadık konumu, arkeologların şiddet, acele defin ve ritüel ihtimallerini birlikte incelemesine neden oldu.
Buluntu, Burgenland ilçesindeki Gerstewitz yakınlarında, SuedOstLink enerji hattı için yürütülen inşaat çalışmaları öncesindeki arkeolojik araştırmalarda ortaya çıkarıldı. Kazı, Saksonya-Anhalt Eyaleti Anıt Koruma ve Arkeoloji Ofisi tarafından, şebeke işletmecisi 50Hertz ile koordinasyon içinde yürütüldü.
Gömü, Avrupa’nın geniş bir bölümüne yayılan Geç Neolitik İpli Seramik kültürüne, yani Corded Ware kültürüne tarihleniyor. Bu kültür yaklaşık MÖ 2900 ile 2050 yılları arasında etkiliydi. Ancak Gerstewitz’deki mezar, bu kültüre ait bilinen gömü düzenlerine tam olarak uymuyor.
Fırın çukurunda bulunan genç erkek
Ölen kişinin yaklaşık 25 yaşında bir erkek olduğu belirlendi. İskelet, birbirine bağlı iki yeraltı odasından oluşan bir fırın çukurunun içinde bulundu. Bu tür çukurlar genellikle boş çıkar ya da yalnızca kullanım izleri barındırır. Bu nedenle bir insan gömüsünün burada bulunması, keşfi sıradan mezarlardan ayırıyor.
Bedenin yerleştiriliş biçimi ise İpli Seramik kültürünün bazı kurallarıyla uyumlu. Genç erkek büzülmüş pozisyonda, sağ tarafına yatırılmış ve yüzü güneye dönük haldeydi. Bu düzen, Corded Ware topluluklarında erkeklerin çoğu zaman sağ yanına, kadınların ise sol yanına yatırıldığı mezar geleneğiyle örtüşür.
Yine de mezar tam anlamıyla geleneksel değil. İskeletin üst kısmında sonradan oluşmuş bir kayma tespit edildi. Arkeologlara göre beden başlangıçta bitki, ahşap, deri ya da benzeri organik bir malzemenin üzerine yerleştirilmiş olabilir. Bu yüzey zamanla yok olunca gövdenin konumu değişmiş görünüyor.
Kafatasındaki izler soruları artırdı
Gömüyü daha dikkat çekici hale getiren ayrıntı kafatasındaki yaralanma izleri. Bu izlerin ölümden önce mi, ölüm sırasında mı, yoksa daha sonra mı oluştuğu henüz net değil. Ancak buluntu, sıradan bir defin işlemiyle açıklanamayacak kadar karmaşık duruyor.
Travma ölüm anına yakın bir dönemde meydana geldiyse, genç erkek şiddet sonucu hayatını kaybetmiş olabilir. Böyle bir durumda fırın çukuru, çatışma, kaza ya da aceleyle yapılan bir gömü için kullanılmış hazır bir alan olabilir.
Farklı bir ihtimal de var. Daha önce bazı nadir Corded Ware fırın çukurlarında tam sığır iskeletleri ya da parçalanmış köpek kalıntıları bulunmuştu. Bu örnekler, bazı araştırmacılar tarafından adak veya kurban uygulamalarıyla ilişkilendiriliyor. Gerstewitz’deki insan gömüsü de bu tür özel uygulamalardan biri olabilir.
Arkeologlar şimdilik kesin bir sonuca varmıyor. Kemikler, kafatasındaki travma, mezar dolgusu ve olası organik izler üzerinde yapılacak analizler, ölüm nedeni ve gömünün amacı hakkında daha sağlam veri sağlayacak.
Gerstewitz’in çok daha eski bir geçmişi vardı
Gerstewitz’deki keşif tek başına duran bir olay değil. Aynı alanda yaklaşık 6.000 yıla yayılan insan faaliyetleri belirlendi. Bu durum, tepenin farklı tarih öncesi topluluklar için uzun süre önem taşıdığını gösterir.
Baalberge kültürü döneminde, yaklaşık MÖ 4000 ile 3400 yılları arasında burada büyük bir mezar höyüğü inşa edilmişti. Bu höyüğün bir zamanlar 15 metreye kadar yükseldiği ve ahşap bir mezar odasını örttüğü düşünülür. Böyle yapılar yalnızca ölüler için değil, çevrede görülebilen güçlü hafıza ve statü işaretleri olarak da kullanılmıştı.
Daha sonra, Salzmünde kültürü döneminde, yaklaşık MÖ 3400 ile 3100 yılları arasında aynı bölgede üçlü sur ve hendek sistemi kuruldu. Bu çevrili alan içinde yanmış ev kalıntıları, hayvan kemikleri, insan kemikleri ve çeşitli çukur dolguları bulundu. Veriler, bölgede tekrar eden tören niteliğinde faaliyetlerin varlığına işaret eder.
Bu nedenle genç erkeğin fırın çukuruna gömülmesi rastgele seçilmiş bir yerle de açıklanabilir, eski anlamı olan bir alanın bilinçli kullanımıyla da.
Enerji hattı kazıları yeni buluntular sağladı
SuedOstLink güzergâhında yapılan arkeolojik çalışmalar, Saksonya-Anhalt’ın Neolitik Çağ’dan itibaren yoğun biçimde kullanılmış alanlarından geçiyor. İnşaat başlamadan önce yapılan araştırmalar sayesinde, tarım arazilerinin altında kalan çok sayıda mezar, yerleşim izi ve tören alanı kayıt altına alındı.
Gerstewitz çevresinde şimdiye kadar anıtsal mezarlar, çevrili alanlar, yerleşim kalıntıları, hayvan kemikleri ve farklı dönemlere ait gömüler tespit edildi. Fırın çukurundaki genç erkek ise bu uzun tarih öncesi dizinin en sıra dışı buluntularından biri olarak öne çıktı.
