24 June 2024 Gelecek Geçmişin Ürünüdür

Tunç Çağı kalay bulmacasını kim çözecek? 

Uzmanlar, Tunç Çağı’nda kılıç, miğfer, bilezik, tabak veya sürahilerin yapımında kullanılan kalayın hangi madenlerden geldiği sorusunu 150 yıldır tartışıyorlar.

Kalayın hangi madenlerden geldiğini keşfetmek, Orta Asya, Mezopotamya, Kuzey Afrika, Levant ve Avrupa arasındaki erken dönem ticari ilişkilere ve dolayısıyla dünyayı değiştiren erken küreselleşmeye dair geniş kapsamlı bilgiler sağlayabilir.

Bu bulmacayı çözmenin anahtarı, bugün Türkiye’nin batı kıyısında, Uluburun yakınlarında, MÖ 1320 civarında batan bir ticaret gemisinin kargosu olabilir. Batık, 1982 yılında dalgıçlar tarafından keşfedildi ve içindeki yük, sualtı arkeologları tarafından kurtarıldı. Lüks eşyaların yanı sıra, 10 ton bakır külçe ve bir ton kalay külçe de içeriyordu; bu, Bronz Çağı’ndan kalma daha önce bulunanlardan çok daha fazlaydı.

Tübingen Üniversitesi’nde kıdemli profesör ve Curt Engelhorn Arkeometri Merkezi’nin (CEZA) bilimsel direktörü Ernst Pernicka, “Uluburun keşfinden 40 yıl sonra bile bulmaca hala varlığını sürdürüyor, ancak yeni yöntemler uygulayarak onu çözmeye daha da yaklaşıyoruz” dedi.

Yakın zamanda Frontiers in Earth Science dergisinde yayınlanan bir çalışmada, CEZA araştırmacısı Dr. Daniel Berger ve aralarında Pernicka’nın da bulunduğu ortak yazarları, Science Advances dergisinde iddiada bulunan New York’taki Brooklyn College’dan Profesör Wayne Powell liderliğindeki bir araştırma ekibiyle çelişiyor. Kasım 2022’de Uluburun batığı kalayının nereden geldiğini net bir şekilde tespit edebildiler.

Doğu Akdeniz’de Orta ve Geç Tunç Çağı’nda kalay yatakları ve kalay buluntuları | Telif Hakkı: Daniel Berger / CEZA

Powell’ın ekibi kalayların çoğunun kuzeybatı Tacikistan’daki Muhiston kalay yatağından ve Toros Dağları’nda Türkiye-Suriye sınırına yakın iki madenden geldiğini söyledi. Ekip, analizleri için enkazdan 105 kalay külçe örneği aldı ve yüzde 90’ının kimyasal ve izotop izlerini belirledi. Özellikle kalay ve kurşunun izotop oranlarını ölçtüler; bu da kimyasal bileşim gibi kalayın kökenine dair ipuçları sağlıyor. Ayrıca eser element tellür oranı da Orta Asya’daki kalay yataklarına işaret ediyor. Powell ekibi, Uluburun’daki külçeler ile yukarıda adı geçen madenlerden alınan kalay cevheri örnekleri arasındaki eşleşen imzalara dayanarak net bir ilişkilendirme çıkarımı yapabildiklerini iddia ediyor.

Berger ve yazar arkadaşları, “Veriler bu yorumu desteklemiyor; net bir sonuca varılmasına olanak vermiyor.” Mevcut çalışma için Berger, önceki çalışmalardan elde edilen kimyasal ve izotopik analizleri kapsamlı bir şekilde kontrol etti ve bunları Powell’ın veri seti ile çapraz kontrol etti. “İzotop oranları ve kimyasal özellikler nedeniyle, Uluburun batığından gelen kalay külçe yükünün en azından bir kısmının İngiltere’deki Cornwall’dan gelmiş olması ihtimali daha da yüksek. Özellikle geçmişte benzer bir menşe meselesi üzerinden ele aldığımız İngiltere ve İsrail’e ait Tunç Çağı kalay külçeleriyle karşılaştırma bu sonuca işaret ediyor. Ancak sonuçta kalayın Sakson-Bohem Erzgebirge’den veya İber Yarımadası’ndan gelmiş olması da mümkün” diyor Berger.

Genel olarak Bronz Çağı, dördüncü binyılın sonlarından MÖ birinci binyılın başlarına kadar sürdü; ancak dünyanın bölgesine bağlı olarak farklı başlangıçlar ve sonlar vardı. Dokuza bir oranında bakır ve kalay alaşımı olan bronz, tek başına bakırdan önemli ölçüde daha serttir. Bakır cevherleri Avrasya ve Afrika’nın birçok bölgesinde bulunmaktadır. Ancak Tunç Çağı’nda ulaşılabilen kalay cevherleri Orta Asya, İran ve Avrupa’da yalnızca birkaç yerde bulunabiliyor. En eski bronz eserlerden bazılarının Dicle-Fırat nehir sistemindeki Mezopotamya şehir devletlerinde bulunmuş olması daha da şaşırtıcıdır. Ancak orada kalay birikintisi yok; metalin uzun mesafeli ticaret yoluyla elde edilmesi gerekiyordu.

Pernicka ve Berger, “Çok sayıda arkeolojik buluntu, Britanya Adaları ve Orta Avrupa’nın Bronz Çağı’nda Akdeniz bölgesi ile ekonomik bir alan oluşturduğunu ve Tuna, Ren ve Rhône nehirlerinin ulaşım yolları veya okyanus yoluyla birbirine bağlandığını gösteriyor” diyor. Örneğin, Uluburun batığında Baltık’tan ticareti yapılan kehribar boncukların bulunması, kuzey-güney ticaret yollarının varlığına işaret ediyor.
Standartlaştırılmış ağırlıkların kullanımı, MÖ 2. binyılda Mısır ve Mezopotamya’dan, Suriye, Anadolu ve Ege üzerinden ve Alpler üzerinden Orta Avrupa’ya kadar yayılmıştı. Bu standart ağırlıklar, kalay külçeleri de dahil olmak üzere ürünleri tartmak için kullanıldı. Uluburun gemisinin bulunduğu dönemde Orta Asya için ne ağırlık sistemleri ne de Avrupa ve Doğu Akdeniz ile kurulu ticari bağlantılar belgelenebiliyor. Bu da kalayın batıdan gelmiş olma ihtimalini vurguluyor.

Tübingen Üniversitesi

Kapak Fotoğrafı: Temizlenmemiş kalay külçe. Institute of Nautical Archaeology

Etiketler: , in HABER
Banner
Benzer Yazılar

Mısır’da 59 Antik Tabut Bulundu

9 Kasım 2020

9 Kasım 2020

Mısır‘daki arkeologlar, 2500 yıldan daha uzun bir süre önce gömülmüş 59 adet iyi korunmuş ve mühürlenmiş ahşap tabutun keşfini duyurdu....

Arkeologlar, Haltern’deki Roma askeri kampının bulunduğu yerde iki küçük Roma tapınağı keşfettiler

12 Kasım 2023

12 Kasım 2023

Almanya’nın Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinde yer alan Haltern bölgesinde eski Roma askeri kampının bulunduğu yerde iki küçük Roma tapınağı temel kalıntıları...

Göbeklitepe ve Karahantepe’de yeni keşifler: Karahantepe’de gerçekçi yüz ifadesine sahip insan heykeli bulundu

3 Ekim 2023

3 Ekim 2023

Göbeklitepe ve Karahantepe’de yeni buluntular keşfedildi. Göbekli Tepe, yaklaşık 12.000 yıllık tarihiyle dünyanın en eski megalitik alanıdır ve Karahantepe adında bir...

Demir Çağında La Hoya’da Yapılan Katliamın Kurbanlarını Bilim Adamları Analiz etti.

6 Ekim 2020

6 Ekim 2020

MÖ. Dördüncü yüzyılın ortalarında veya üçüncü yüzyılın sonlarına tarihlenen Demir Çağı yerleşmesi İspanya’nın kuzeyinde bulunan Rioja Alavesa bölgesinde bulunan, La...

Vahiy Kitabı ile büyü tabletleri arasında benzerlikler bulundu

11 Şubat 2023

11 Şubat 2023

Johannes Gutenberg Üniversitesi Mainz’dan (JGU) Dr. Michael Hölscher başkanlığındaki bir araştırma projesi, vahiy kitabının büyü tabletleri ile benzer bazı ifadelere...

İstanbul’da 4.000 Yıllık Ticaret Limanı Ortaya Çıkarıldı

3 Mayıs 2021

3 Mayıs 2021

İstanbul Küçükçekmece Gölü’nün ortasında yer alan bir yarımada üzerinde gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda 4.000 yıllık çok önemli bir ticaret limanı ve...

İstanbul Boğazı Donunca İstanbullular Avrupa’dan Asya’ya Yürüyerek Geçiyordu

17 Ocak 2021

17 Ocak 2021

Takvimler 1954 yılını gösteriyordu. İstanbul, uzun yıllardan sonra aşırı dondurucu bir kışı yaşıyordu. Yoğun kar yağışı, uçan kuşu bile havada...

Hilar Mağaraları ve Çayönü Kazı Çalışmaları Başlıyor

13 Nisan 2021

13 Nisan 2021

Diyarbakır Ergani ilçesi’nde 12 bin yıllık geçmişe sahip Hilar Mağaraları ve Çayönü arkeolojik alanında kazı çalışmaları başlıyor. Yerleşik hayatın ilk...

Kadınlar, Antik Yunan Seramiklerinin Ardındaki Gerçek Kahramanlar mıydı?

2 Ocak 2021

2 Ocak 2021

Dipylon amforasını klasik arkeolojiyle ilgilenen herkes duymuştur. Antik Atina kentinin kuzeybatısında Kerameikos’taki Dipylon Kapısı civarında Dipylon mezarlığında bulunmuştur. Amforayı yapan...

Dünyanın En Büyük Yürüyen Memelisine Ait Fosil

18 Haziran 2021

18 Haziran 2021

Paleontologlar, Çin’in kuzeybatısındaki Gansu Eyaletindeki Linxia havzasında dünyanın en büyük yürüyen memelisine ait fosil buldular. Çinli ve Amerikalı paleontologlardan oluşan ekip...

Santi Apostoli Kilisesi’nde Bulunan Havarilerin Kutsal Kalıntıları Analiz Edildi

2 Şubat 2021

2 Şubat 2021

Roma’da, 500 yıldan fazla bir süredir Fransisken kardeşler tarafından korunan Santi Apostoli kilisesi bulunmaktadır. 1500 yıldan fazla bir süredir bu...

Klazomenai Antik Kenti’ne iş makinesi girdi kazı başkanı suskun

8 Haziran 2022

8 Haziran 2022

İzmir Urla ilçesinde bulunan Klazomenai Antik Kenti’nde İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’ndan alınan izinle, İzmir Arkeoloji Müzesi...

Theodosius Limanı’ndaki gemi enkazında bulunan 1.600 yıllık kadın sandalet ve tarak

14 Nisan 2023

14 Nisan 2023

Marmara Denizi kıyısında inşa edilen ikinci büyük liman olan Theodosius Limanı’nın (Portus Theodosiacus) kazıları sırasında ortaya çıkarılan 1.600 yıllık sandalet...

Sudan’ın başkenti Hartum’da Hristiyan figürel sahnelerle kaplı gizemli bir oda kompleksi keşfedildi

8 Nisan 2023

8 Nisan 2023

Sudan’ın başkenti Hartum’da iç kısımları Hıristiyan sanatına özgü figürel sahnelerle kaplı, güneşte kurutulmuş tuğladan yapılmış gizemli bir oda kompleksi keşfedildi....

Lincoln Katedrali’ndeki 10 Nadir Eser Çevrimiçi Yayında

9 Mayıs 2021

9 Mayıs 2021

Lincoln Katedrali’nde  bulunan nadir eserler artık çevrimiçi olarak halkın erişimine açıldı. Çevrimiçi halka açılan Lincoln Katedrali’nin ilk koleksiyonu gümüş koleksiyon...

Yorumlar
Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

[mc4wp_form id=”621″]