İtalya’nın güney kıyılarında, bir zamanlar mafyanın kontrolünde olan bir arazi, beklenmedik bir keşfe sahne oldu. Yıllarca kapalı kalan Villa Ferretti arazisinin altında, geniş bir deniz Roma villası gün yüzüne çıkarıldı.
Napoli yakınlarındaki Bacoli kasabasında ortaya çıkarılan yapı, antik çağın en gözde kıyı yerleşimlerinden biri olan Baiae’de yer alıyor. İlk değerlendirmelere göre bu görkemli kompleks, Roma siyasetinin tartışmalı isimlerinden biri olan ve Cicero’nun damadı olarak bilinen Publio Cornelio Dolabella ile ilişkilendiriliyor. Ancak bu bağlantının henüz kesinleşmediği özellikle vurgulanıyor.
Keşfi dikkat çekici kılan yalnızca villanın büyüklüğü ya da tarihi değil. Aynı zamanda bu yapı, Camorra’dan el konulan bir mülkte tespit edilen ilk Roma deniz villası olma özelliğini taşıyor. Bu yönüyle, suçla anılan bir alanın kültürel mirasa dönüşmesi açısından da simgesel bir anlam taşıyor.
Deniz Manzarası Üzerine Kurulu Güç Gösterisi
Villa, Baiae Körfezi’ne doğru alçalan dik bir yamaç üzerine inşa edilmiş. Teraslar halinde düzenlenen yapı, denizi merkeze alan bir mimari anlayışın ürünü. Roma mühendisliğinin karakteristik tekniklerinden biri olan opus reticulatum ile inşa edilen kompleks, yalnızca bir yaşam alanı değil, aynı zamanda statünün sergilendiği bir sahne niteliği taşıyor.
Kazılarda, birbirine bağlı yaşam alanları, açık teraslar ve denize bakan bölümler ortaya çıkarıldı. Bu düzenleme, Roma elitinin “otium” olarak adlandırdığı yaşam anlayışını yansıtıyor. Dinlenme, siyaset ve gösteriş iç içe geçmiş durumda.
Son çalışmalarla birlikte yapının büyük bölümü temizlendi, duvarlar güçlendirildi ve daha önce bilinmeyen yeni mekânlar açığa çıkarıldı. Ayrıca yer altında uzanan hipogeal alanlar, villanın sanılandan daha karmaşık bir yapıya sahip olduğunu gösteriyor.
Toprak Sürekli Yer Değiştiriyor
Baiae’nin hikâyesi yalnızca tarihle sınırlı değil; coğrafya da bu anlatının önemli bir parçası. Bölge, aktif volkanik yapısıyla bilinen Flegrei Yanardağ Alanı içinde yer alıyor. Burada görülen bradisizm adı verilen jeolojik süreç, yeryüzünün yavaşça yükselip alçalmasına neden oluyor.
Bu hareketlilik villada da izlenebiliyor. Yapının bazı bölümleri bugün deniz seviyesinin altında kalmış durumda. Kıyı boyunca yapılan su altı araştırmaları, kompleksin bir kısmının zamanla sulara gömüldüğünü doğruluyor.
Antik dönemde ise bu koşullar Baiae’yi cazip kılmıştı. Doğal sıcak su kaynakları ve etkileyici manzarasıyla bölge, Roma elitinin gözde kaçış noktalarından birine dönüşmüştü. Julius Caesar, Nero ve Hadrianus gibi isimlerin burada villalara sahip olduğu biliniyor.
Dolabella Bağlantısı Ne Kadar Güçlü?
Villanın Publio Cornelio Dolabella ile ilişkilendirilmesi dikkat çekici olsa da, bu aşamada kesin bir sonuca ulaşılmış değil.
Şu ana kadar Dolabella’nın adını taşıyan herhangi bir yazıt bulunmuş değil. Ancak yapının konumu, büyüklüğü ve Baiae’deki aristokrat yerleşim düzeniyle uyumu, bu ihtimali güçlendiriyor. Antik kaynaklar da Dolabella’nın bu bölgede bulunduğunu gösteriyor.
MÖ 85 civarında doğan Dolabella, köklü Cornelia ailesine mensuptu. Siyasi kariyeri boyunca inişli çıkışlı bir profil çizdi; borçlar, ittifak değişimleri ve tartışmalı kararlarla anıldı. Cicero’nun kızı Tullia ile yaptığı evlilik, onu Roma’nın en güçlü çevrelerinden birine taşıdı.
Eğer bu ilişki ileride doğrulanırsa, ortaya çıkarılan villa yalnızca bir konut değil, Roma’nın siyasi elitine doğrudan temas eden bir mekân olarak da önem kazanacak.
Mafya Mülkünden Arkeolojik Alana
Villa Ferretti’nin modern geçmişi de en az antik kalıntıları kadar çarpıcı.
Alan, geçmişte Camorra ile bağlantılı kişiler tarafından kullanıldı. Yapılan soruşturmaların ardından mülke el konuldu ve kamuya devredildi. Uzun süre kapalı kalan bölgede izinsiz yapılaşmalar, antik kalıntıların üzerini örtmüş durumdaydı.
Son yıllarda başlatılan çalışmalarla alan temizlendi, restore edildi ve ilk kez ziyaretçilere açıldı. Yetkililer bu dönüşümü yalnızca bir kazı çalışması olarak değil, aynı zamanda kamusal hafızanın yeniden inşası olarak değerlendiriyor.
Baiae Hâlâ Sırlarını Saklıyor
Bu keşif, Baiae’nin henüz tam anlamıyla çözülmüş bir arkeolojik alan olmadığını bir kez daha gösterdi. Kıyı şeridi değişmeye devam ediyor, deniz altında yeni yapılar saklı kalmayı sürdürüyor.
Villanın gerçekten Dolabella’ya ait olup olmadığı ilerleyen kazılarla netleşecek. Ancak şimdiden açık olan bir şey var: Baiae, Roma elitinin yaşam tarzını anlamak için hâlâ en önemli sahnelerden biri.
Josi Gerardo Della Ragione (Sindaco di Bacoli)
Kapak Görseli: Baiae’de gün yüzüne çıkarılan Roma villası görünümü. Kredi: Josi Gerardo Della Ragione, Bacoli Belediye Başkanı.
