19 April 2024 Gelecek Geçmişin Ürünüdür

Beşparmak Dağlarının 8000 Yıllık Gizemi

Günümüzde “Beşparmak” adıyla bilinen Latmos Dağı Söke ve Milas ilçeleri arasında yer almakta ve Antik dönem’de Karia Bölgesi’nin kuzeybatı köşesini oluşturmaktaydı. Kuzey kısmı Aydın, güney kısmı ise Muğla ili sınırları içerisinde kalan Latmos Dağı Türkiye’nin en güzel manzaralarına ve en zengin arkeolojisine sahip bölgelerinden biridir.

Bugün denizden 30 km içerde yer alan bu dağ tarih öncesi devirlerde Ege denizinin kıyısında bir körfezdi. Zaman içinde menderes alüvyonlarının bölgede yığılması nedeniyle Bafa gölü oluştu. Bafa gölü ve deniz bağlantısı ortaçağa kadar devam etse de günümüzde bu bağlantıyı yitirmiş durumdadır.

1900 ve 1950 yılları arasında bir çok batılı arkeolog Anadolu’da Prehistorik ve Neolitik yerleşmelerin olmadığını iddaa etmekteydi. 1940 lı yıllardan sonra bölgede yapılan araştırmalar bir çok bilim insanını şaşırtmıştır. Anadolu da ki bir çok kazı süprizlerle arkeologları şaşırtmaya devam etmektedir.

Resim: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

Beşparmak yani antik ismiyle Latmos dağları son yılların en büyük prehistorik buluntu yerlerinden biridir. Bugüne kadar bulunan resim sayısı ise 170’e ulaşmıştır. Bu resimler Küçük Asya’nın batısında prehistorik kaya resimlerinin ilk örnekleridir.

Bu mağara resimleri ilk olarak 1994’te Anneliese Peschlow-Bindokat tarafından keşfedilmiş.1994 yılında Anneliese Peschlow-Bindokat ile birlikte araştırma yapan Murat Ertuğrul Gülyaz ise bulunan kaya resimlerinin kopyalarını çıkartarak çalışmalara destek vermiştir. Araştırmalar Alman Arkeoloji Enstitüsü ve Gerda Henkel Vakfı’nın destekleri ile gerçekleştirilmiştir.

Beşparmak dağlarındaki kaya resimleri geç neolitik dönemden (Yeni Taş Devri`nden) kalkolitik döneme (Bakır Çağı`na) kadar (M.Ö. 6000 – 5000) süren bir zaman içerisine tarihlendirilebilmiştir ve Ön Asya`da yeni bir kaya resimleri mahalli oluşturmaktadır.

 

Resim: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

Buzul çağda batı Avrupa`da genellikle hayvan resimleri ağırlıklı olan, Frenk mağara resimlerine nazaran, Beşparmak resimlerinin ana teması insandır. Fakat resimler insanı birey olarak değil, toplumun bir üyesi olarak göstermektedir. Kadın ve erkek resimlerine bakıldığında bunların aileyi ön planda tutan resimler oldukları görülmektedir. Anadolu’da bir yağmur ve bereket kültünün merkezi olan Beşparmak dağının çevresinde bulunmaktadır.

Resimlerin bazılarında düğün sahnesine benzer resimler bulunmaktadır. Bazılarında ise daha küçük olan insanlar vardır ki muhtemelen bu resimdekiler çocuklardır hepsinin aile unsurları olarak değerlendirmek mümkündür. Kadın ve erkekten oluşan çiftler diğer bir deyişle verimlilik simgesi olarak da görülebilir.

İnsanların dışında bu resimlerde hayvan tasvirlerine de rastlanmıştır. Ama burada yine bulunan bir çok mağara resminden farklı olarak av yada avcı sahneleri yerine muhtemelen evcil hayvanlarını resmetmişlerdi. Çevrede bulunan ve o zamanın şartlarında tükettikleri hayvanlardan olduklarını bilinen alageyik ve yabani keçilerden resimler yoktur. Çoğunlukla kuşbakışı çizilmiş hayvanlardır bunlar.

Beşparmak kaya resimleri arasında Karadere Mağarası’nda bulunan resimlerin konu bakımından özel bir yeri bulunmaktadır. Bu resimler katılığı ve büyüleyici etkisiyle diğer aile sahnelerinden çok farklı bir öneme sahiptir. Bu resimde bir kadın ve hayvan dışında hepsi uzun boyunlu çizilmiş erkek figürlerden oluşmakta. Bir çok figürde T biçimli ve anten biçimde kafa süsleri mevcut. Boynuz olarak çizilmiş olabilir. Kaya sanatında boynuz kullanımının yaygınlığı bilindiği için bu olağan bir görüntü. Büyücü yada bir şaman olarak nitelendiriliyorlar. Karaderede’ki resmin dağın tepesindeki iklim tanrıçasının kültü ile ilgili olduğu düşünülüyor.

Bu resimde dördüncü figürün elleri yumruk biçimde yukarı doğru kalkmış durumda. Diğerlerinden daha yüksekte durması ile bir çok araştırmacıya acaba bu figür dağın tepesinin temsilcisi ve iklim tanrısı mıdır? diye düşündürüyor. Tabii bu durum doğruysa bu figür Anadolu iklim tanrısının en erken tasviridir.

İklim tanrısı veya büyücü olan kaya resminin detayı.

Vadide bulunan çok sayıda ve çok çeşitli taş aletler ve seramikler, insanların bu bölgede uzunca bir süre yaşadıklarını gösteriyor.

Kaynak :Peschlow-Bindokat, A. (2006). Tarihöncesi Kaya Resimleri “Latmos Dağları’ndaki Prehistorik Kaya Resimleri”. İstanbul: Vehbi Koç Vakfı Sadberk Hanım Müzesi.

Resimler: https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/aydin/gezilecekyer/latmos—besparmak-daglari

Banner
Benzer Yazılar

Roma Dönemi Mermer Üretiminde Günümüze Göre Daha Az İsraf Vardı!

17 Mayıs 2021

17 Mayıs 2021

Roma İmparatorluğu mimarisi denildiği zaman hepimizin aklına ilk önce beyaz mermer heykeller, sütunlar gelir. Nitekim o dönem çoğu bina tıpkı...

İzmir’de 1500 Yıllık Mozaik Kaçak Kazı Yapanların Elinden Kurtarıldı

3 Nisan 2021

3 Nisan 2021

Neredeyse her gün kaçak kazı yapıldığına dair haberleri bültenlerde okuyoruz. Kaçak kazı haberlerini okuyunca duyunca mutlaka üzülüyoruz. Ama, kimi haberlerde...

Boncuklu Höyük ve Çatalhöyük Mutfak Kültürü Kitaplaştı

25 Nisan 2021

25 Nisan 2021

Anadolu’da yerleşik kültürün ilk örneklerini gördüğümüz 10.000 yıllık Boncuklu Höyük ve 8.000 yıllık Çatalhöyük’te mutfak kültürü, pişirme ve saklama yöntemleri,...

Aizanoi Antik Kenti kazılarında 2 bin yıllık güneş saati ortaya çıkarıldı

19 Eylül 2022

19 Eylül 2022

Aizanoi Antik Kenti arkeolojik kazı çalışmalarında Roma Dönemine ait 2 bin yıllık güneş saati ortaya çıkarıldı. UNESCO Dünya Miras Geçici...

Diyarbakır Surları’nda 1500 yıllık kandil bulundu

1 Eylül 2022

1 Eylül 2022

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığı Koruma Uygulama ve Denetim Büroları Şube Müdürlüğü tarafından yapılan ‘Surlarda Diriliş’ temasıyla...

Schachner, “Hitit Mahallesi tamamen çıkarılmaya çalışılacak”

3 Eylül 2021

3 Eylül 2021

Anadolu tunç çağı döneminin ilk merkezi devleti olan Hitit İmparatorluğu’nun başkenti Hattuşa’da kazı çalışmaları devam ediyor. Hitit Mahallesi, bu yıl...

Aizanoi Antik Kenti’nde Eros, Dionysos ve Herakles heykel başları bulundu

23 Aralık 2022

23 Aralık 2022

Aizanoi Antik Kenti’nde devam eden kazılarda Yunan tanrılarından Eros, Dionysos ve yarı tanrı Herakles’e ait heykel başları ortaya çıkarıldı. Kütahya’nın...

Perre Antik Kenti’nde depremde yıkılmış yapı ortaya çıkarıldı

9 Kasım 2021

9 Kasım 2021

Kommagane Krallığı’nın 5 büyük kentinden biri olan günümüzde Pirin olarak bilinen Perre Antik Kenti kazı çalışmaları devam ediyor. M. Ö....

Kadı Kalesi-Anaia Höyüğü’nde 1.500 yıllık vaftizhane bulundu

3 Aralık 2021

3 Aralık 2021

Aydın’ın Kuşadası ilçesinde yer alan Kadı Kalesi-Anaia Höyüğü’nde MS 5’nci yüzyılda yapıldığı tahmin edilen vaftizhane ortaya çıkarıldı. Kuşadası Kadı Kalesi...

Hititlerin ünlü altın kabzalı demir hançeri dünya dışı kökenleri olan demirden dövülmüş

17 Nisan 2024

17 Nisan 2024

Anadolu medeniyet sahnesinin en büyük oyuncusu Hititler demiri işleme ve kullanımında da öncü toplumdu. Alacahöyük kazılarında ele geçen altın kabzalı...

Karadeniz’de Şamanizm İzleri Kahin Tepe’de Görüldü

4 Ekim 2021

4 Ekim 2021

Doğa olaylarını, bir hayvana ya da nesneye eşitleyerek ona verdikleri ruh enerjisine tapınım olarak kabul edilen inanç sistemi Şamanizm’in izlerine...

Çatalhöyük’te 8 bin 500 yıllık trepanlı kafatası keşfedildi

23 Aralık 2023

23 Aralık 2023

Konya’da Neolitik Çağ yerleşimi 9.000 yıllık Çatalhöyük’te bulunan bir kafatasında trepanasyon (kafatası delme işlemi) izleri bulundu. Güneyde Mezopotamya şehirlerinin yükselişinden...

Taş Tepeler’in 10.000 yıllık Neolitik Akropolü “Harbetsuvan Tepe”

22 Mayıs 2022

22 Mayıs 2022

Harbetsuvan Tepesi, antik Yunan şehirlerinin yakınındaki tepelere kurulmuş akropollere benzemektedir. Harbetsuvan, deniz seviyesinden yaklaşık 714 m yükseklikte, Tek Tek Dağları...

Göbeklitepe üzerindeki sır perdesini aralayacak yeni buluntulara ulaşıldı

26 Ekim 2022

26 Ekim 2022

Neolitik Çağ’ın başlangıç tarihini değiştirecek Göbeklitepe kazılarında bu yıl yerleşik düzene ait yeni buluntulara ulaşıldı. Kazılarda ortaya çıkarılan günlük kullanım...

Erken Bizans Dönemi 1400 yıllık yapı restore ediliyor

21 Ocak 2022

21 Ocak 2022

Bodrum’da yer alan en erken MS 6’ncı yüzyıla tarihlendirilen Erken Bizans Dönemi yapı Bodrum Belediyesi tarafından restore ediliyor. Bodrum’un, Çiftlik...

Yorumlar
Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

[mc4wp_form id=”621″]