30 May 2024 Gelecek Geçmişin Ürünüdür

Arkeoloji, Eski Afrika Toplumlarının Salgınları Nasıl Yönettiğini Gösteriyor

İnsan ırkı belirli dönemlerde büyük salgınlar yaşamıştır. Bunlardan en yıkıcı olanlardan biri şüphesiz Kara Veba (1347-1351), diğeri ise İspanyol Gribi (1918) idi. Günümüzde yaşadığımız Küresel salgın Covid19 bu gruba dahil edebiliriz.

Kara Veba olarak da bilinen Kara Ölüm, insanlık tarihinde kaydedilen en ölümcül salgındır. Avrasya ve Kuzey Afrika’da 75-200 milyon kadar insanın ölümüne yol açtı. Yersinia pestis bakterisinin neden olduğu bir hastalık, veba idi.  Salgın, yalnızca 14. yüzyılda yaklaşık 200 milyon kişinin ölümüyle sonuçlanmıştır.

1918 – 1920 yılları arasında H1N1 virüsünün ölümcül bir alt türünün yol açtığı grip salgınıdır. İspanyol Gribi, 500 Milyondan fazla kişiye bulaşması sonucu 18 ay içinde 50 milyon dolayında insanın ölümüne sebep olarak insanlık tarihinde bilinen en büyük salgınlardan biri olmuştur.

Arkeologlar, geçmiş popülasyonlardaki hastalıkları uzun süredir incelemektedirler. Bunu yapmak için bütün kanıtları göz önünde bulundururlar. Bunlar: yerleşim düzeni, gömüler, mezar kalıntıları ve insan iskeletleridir.

Örneğin arkeologlar sayesinde, salgın hastalıkların zararlı etkisinin 14. yüzyılın başlarında Gana’daki Akrokrowa’daki yerleşimlerin terk edilmesine neden olduğunu biliyoruz.


Şu anda Güney Afrika’nın Limpopo Vadisi’ndeki Mapungubwe Dünya Mirası alanının bir parçasını oluşturan terk edilmiş bir yerleşim yerindeki yaklaşık 76 bebek mezar alanı, MS 1000’den sonra orada yaşayan insanlara bir pandeminin vurduğunu gösteriyor.

Arkeolojik ve tarihsel içgörüler, toplumların pandemilerle başa çıkmak için benimsedikleri bazı stratejileri de açığa çıkarır. Bunlar arasında yerleşimlerin dezenfektan olarak yakılması ve yerleşimlerin yeni yerlere kaydırılması yer alıyordu. Yerleşim yerlerini dağıtarak sosyal mesafelendirme uygulandı. Arkeologların güney Zimbabwe’deki Mwenezi’deki bulguları da, hastalıkların bu şekilde bulaşmaması için ölü kalıntılarına dokunmanın veya bunlara müdahale etmenin bir tabu olduğunu gösteriyor.

1960’ların sonlarında, Güney Afrika’nın Phalaborwa kentinde 13. yüzyıldan kalma evlerin zeminlerini kazı yapan arkeolojik kazıların bazı üyeleri, kutsal olduğuna inandıkları mezarlarla karşılaştıktan sonra çalışmaya devam etmeyi reddettiler. Ayrıca, mezarların bir hastalık salgınıyla ilgili olduğundan da endişelendiler.

Sosyal mesafe ve izolasyon, COVID-19 salgını sırasında slogan haline geldi. Arkeolojiden, aynı uygulamaların tarihi Afrika toplumlarında pandemileri yönetmenin kritik bir bölümünü oluşturduğunu biliyoruz. Bugün Zimbabwe olan bölgede, 17. ve 18. yüzyıllarda Shona halkı, geçici konut yapılarında – cüzzam gibi – bulaşıcı hastalıklardan muzdarip olanları izole etti. Bu, çok az insanın hastayla temasa geçebileceği anlamına geliyordu. Bazı durumlarda, bulaşmanın yayılmasını önlemek için cesetler yakıldı.

İnsanların, felaketler sona erdiğinde gevşeme ve önceliklerini değiştirme eğilimi vardır. Arkeologlar tarafından toplanan ve yerli bilgi sistemlerinin Afrika’daki eski toplumların hastalık şoku ve salgınlarla başa çıkmasına nasıl yardımcı olduğunu gösteren veriler, politika yapıcılara modern toplumları aynı sorunlara hazırlamanın farklı yollarını hatırlatmaya yardımcı olabilir.

Sosyal mesafe ve izolasyon

Mapungubwe Dünya Mirası alanının bir parçası olan K2’nin erken kentsel yerleşim yerindeki araştırmalar, antik pandemilere önemli bir ışık tuttu.

K2’nin sakinleri (geçmişi 1 000 ile 1 200 arasında) mahsul tarımı, sığır yetiştiriciliği, metalurji, avcılık ve ormandan yiyecek toplamada başarılı oldular.

Hint Okyanusu kenarıyla uluslararası mübadele ağlarını besleyen iyi gelişmiş yerel ve bölgesel ekonomilere sahiptiler. Doğu Afrika’nın Swahili kasabaları kanal görevi gördü.

K2’deki arkeolojik çalışmalar, 76’sı 0-4 yaş kategorisindeki bebeklere ait olan, alışılmadık derecede yüksek sayıda gömü ortaya çıkardı (94). Bu,% 5’lik bir ölüm oranına çevrildi. Alandan elde edilen kanıtlar, yerleşimin bu mezarlarla aynı zamanlarda aniden terk edildiğini gösteriyor. Bu, bir pandeminin, topluluğun başka bir çözüme geçme kararına yol açtığı anlamına gelir.

Afrika’nın başka bir bölgesine kayan orta ve güney Gana’daki erken kentsel yerleşimlerde yapılan arkeolojik çalışmalar, Gana’nın merkez bölgesindeki Akrokrowa (MS 950Gana-1300) ve Asikuma- Odoben- Brakwa gibi yerlerde pandeminin etkisini tespit etti.

Bu yerleşim yerleri, Gana’nın güneyindeki Birim Vadisi’ndeki diğerleri gibi, karmaşık hendek sistemleri ve toprak setleriyle sınırlanmıştı. Kanıtlar, birkaç yüzyıl süren sürekli ve istikrarlı işgalden sonra yerleşimlerin aniden terk edildiğini gösteriyor. Terk edilme dönemi, Avrupa’da Kara Ölüm’ün yıkımı ile aynı zamana denk geliyor.

Salgın sonrası evler yeniden inşa edilmedi; günlük aktivitelerden de çöp birikmedi. Bunun yerine, bozulan topluluklar başka bir yerde yaşamaya başladı. Arkeologlar, uzun süreli zorluklar, ölümler veya şiddetli sosyoekonomik veya politik değişiklikler şeklinde uzun vadeli etkilere dair hiçbir işaret olmadığından, bu toplulukların pandemiyi yönetebildiklerine ve buna uyum sağlayabildiklerine inanıyorlar.

Arkeolojik kanıtların analizi, bu eski Afrika topluluklarının pandemileri yönetmek için çeşitli stratejiler benimsediğini ortaya koymaktadır.

Bunlara yerleşim yerlerini dezenfektan olarak yakmak ya da çiftlik evlerini yeni yerlere kaydırmak da dahildir. Afrika yerli bilgi sistemleri, yerleşim alanlarını veya ormanları yakmanın hastalıkları yönetmenin yerleşik bir yolu olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Yerleşim yerlerinin düzeni de önemliydi. Örneğin, Zimbabve ve Mozambik’in bazı bölgelerinde yerleşim birimleri bir alanda bir veya iki aileyi barındıracak şekilde dağıtıldı.

Bu, insanların birbirlerinden uzakta kalmalarına izin verdi – ancak günlük bakım, destek ve işbirliğine girmek için çok uzak değil. Toplumsal tutarlılık, toplumu bir arada tutan tutkal iken, sosyal uzaklık destekleyici bir şekilde inşa edildi.

Topluluklar, salgınların öngörülemez ancak olası olduğunu biliyordu, bu yüzden ileriyi planlamak için yerleşim yerlerini dağınık bir şekilde inşa ettiler.

Bu topluluklarda pandeminin birçok uzun vadeli etkileri vardı. Belki de en önemlisi, insanların salgın hastalıklarla yaşamayı kolaylaştıran, onları yöneten ve aynı zamanda iyi hijyen, sanitasyon ve çevre kontrolü gibi temellere bağlı kalmalarını sağlayacak şekilde organize olmalarıdır.

Kaynak: https://www.newsday.co.zw/2020/11/archaeology-shows-how-ancient-african-societies-managed-pandemics/?cn-reloaded=1 çeviri yapılmıştır.

Banner
Benzer Yazılar

Jale İnan Hoca ile başlayan mücadele sonuç verdi. Bu topraklara ait 6 tarihi eser iade edildi.

13 Kasım 2022

13 Kasım 2022

1967 yılında Amerika’da bir sergide yer alan bir grup bronz heykelin Anadolu kökenli olduğuna dair bulgulara ulaşılması sonrası Jale İnan...

Tütün İçmenin 12 Bin Yıl Öncesine Uzandığına Dair Yeni Bulgular

12 Ekim 2021

12 Ekim 2021

Günümüzde en büyük sağlık ve ekonomik sorunlara yol açan tütün kullanımının 12 bin yıl öncesine dayandığına dair yeni bulgular keşfedildi....

Dünyanın ilk mobil CT tarayıcısı ile zarflı kil tabletler açılmadan okunabilecek

28 Ocak 2024

28 Ocak 2024

Sümerliler tarafından keşfedilen yazı insanlık tarihinin en önemli mihenk noktasıdır. Günümüze kadar ulaşabilen çivi yazılı kil tabletler, Sümer, Akad, Asur...

İstanbul Valiliği’nden Ayasofya Belgeseli

24 Temmuz 2022

24 Temmuz 2022

İstanbul Valiliği, Ayasofya’nın ibadete açılışının ikinci yıl dönümü dolayısıyla “Geçmişten Geleceğe Miras: Ayasofya” belgeseli hazırladı. İstanbul Valisi Ali Yerlikaya, “Geçmişten...

Yumuktepe Höyük’te ortaya çıkarılan 4500 yıllık yapıda tören yemekleri servis edilmiş olabilir.

3 Kasım 2021

3 Kasım 2021

Mersin’de yer alan Yumuktepe Höyük’te gerçekleştirilen 2021 kazılarında çok sayıda çömlek ve yemek fosillerinin bulunduğu 4500 yıllık bir yapı ortaya...

Taş Devrinin Bilinmeyen Müzik Aletleri

21 Aralık 2020

21 Aralık 2020

Müzik dünyanın evrensel dilidir. Atalarımızın bizden binlerce yıl önce güzel seslerin cazibesine kapılıp kapılmadığını bilmemiz mümkün değil. Ama bildiğimiz ve...

İzmir polisi kaçak kazı yapılan evde 2700 yıllık mozaik ele geçirdi

16 Kasım 2021

16 Kasım 2021

İzmir Emniyet Müdürlüğü Kaçakçılık Suçlarıyla Mücadele Şubesi Kültür ve Tabiat Varlıkları Kaçakçılığı Büro Amirliği ekipleri, kaçak kazı yapıldığına dair alınan...

Arkeologlar, 4.300 yıllık bir Çin Piramidi’nde taşa oyulmuş bir kralın portresini ortaya çıkardılar.

11 Ağustos 2022

11 Ağustos 2022

Arkeologlar, Çin’in kuzeybatısındaki Shaanxi eyaletindeki Shenmu bölgesinde 4.300 yıllık Shimao Piramidi’nin eteklerinde taşa oyulmuş bir kralın portresini ortaya çıkardılar. Shimao...

Karaburun yüzey araştırması, 11.000 yıl öncesine ait avcı-toplayıcı insanların yaşamlarıyla ilgili verileri ortaya çıkardı

24 Ocak 2024

24 Ocak 2024

İzmir’in Karaburun ilçesinde yapılan yüzey araştırmalarında, bölgede 11 bin yıl önce yaşamış göçebe, toplayıcı-avcı gruplara ait arkeolojik kanıtlara rastlandığı açıklandı....

Arkeologlar, Kıpti, Yunanca ve Arapça olarak yazılmış metinler içeren ostraca (kil kap parçası) koleksiyonu buldu

20 Aralık 2021

20 Aralık 2021

Mısır ve Alman arkeologlardan oluşan bir ekip Sohag Tel Atribis’teki Al-Sheikh Hamad arkeolojik sahasında demotik, hiyeratik, Kıpti, Yunanca ve Arapça...

İskenderiye’deki Taposiris Magna’da Yeni Eserler Bulundu

29 Ocak 2021

29 Ocak 2021

İskenderiye’deki Taposiris Magna’da, daha önce keşfedilen büyük nekropolün içinde, mumyaların altın içeren bir karton tabakayla kaplandığı ve geri kalanının da...

Avrupa Yılın Müzesi seçilen Troya Müzesi “Troy Museum Journal” dergisini yayın hayatına hazırlıyor

3 Ocak 2024

3 Ocak 2024

Geçtiğimiz yıl Avrupa Yılın Müzesi seçilen sosyal medya çalışmaları ile popüler olan Troya Müzesi bir ilke daha imza atıyor. Troya...

Polonyalı arkeologlar, eski Mısır soylularının mezarlarında dokuz timsah kafası ortaya çıkardılar

28 Aralık 2022

28 Aralık 2022

Mısır’daki Theban Nekropolü’nü kazan Polonyalı arkeologlar, üst düzey soylulara ait iki mezarın içine gizlenmiş dokuz timsah kafası keşfettiler. Theban Nekropolü,...

Puduhepa’nın memleketi Lawazantiya’nın yeri Tatarlı Höyük ile aydınlanacak

8 Kasım 2021

8 Kasım 2021

Hitit İmparatorluğu’nun güçlü krallarından III. Hattusili’nin karısı Puduhepa’nın doğup büyüdüğü yer olan Lawazantiya’nın yerinin belirlenmesini sağlayacak bulgulara Tatarlı Höyük kazıları...

Contestania’da en eski ve en büyük İber şehri ortaya çıkarıldı

11 Mayıs 2024

11 Mayıs 2024

Alicante Üniversitesi ve Murcia Üniversitesi’nden arkeologlar, İber toplumuna ve tarihsel bağlamına paha biçilmez bilgiler sağlayan büyük İber şehri Ilici’deki (güneydoğu...

Yorumlar
Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

[mc4wp_form id=”621″]