Oxford Arkeoloji Dergisi’nde yayımlanan yeni bir araştırma, antik Yunan ve Roma sanatının sıklıkla göz ardı edilen bir yönüne ışık tuttu: Heykellerin süslenmesinde parfüm ve aromatik maddelerin kullanımı.
Arkeolog Cecilie Brøns liderliğindeki bu araştırma, bu ikonik heykellerin yalnızca görsel nesneler olduğu yönündeki uzun süredir devam eden inancı sorgulayarak, antik izleyicilerin etkileşime girdiği zengin bir duyusal deneyim dokusunu ortaya koyuyor.
Yıllardır bilim insanları, bugün müzelerde gördüğümüz bozulmamış beyaz mermer heykellerin başlangıçta canlı renklerle boyandığını ve tekstil ve mücevherlerle süslendiğini kabul ediyor. Ancak, Brøns’un çalışması, antik dünyada kokunun önemini vurgulayarak bu anlayışı bir adım öteye taşıyor. Klasik metinlerden ve yazıtlardan yararlanan araştırma, bu heykellerin yalnızca görsel gösteriler değil, aynı zamanda tapanları ve izleyicileri saran koku deneyimleri olduğunu gösteriyor.
Çalışma, özellikle tanrıları temsil eden heykellerin süslenmesinde parfümün ritüel rolünü vurgular. Romalı hatip Cicero’nunki gibi tarihi anlatımlar, heykelleri hoş kokulu yağlarla meshetme uygulamasını anlatır. Delos’un antik kutsal alanında, yazıtlar Artemis ve Hera gibi tanrıların heykellerinin bakımı için kullanılan parfümlerin maliyetlerini ve içeriklerini ayrıntılı olarak anlatır; bunlar arasında zeytinyağları, balmumu ve gül kokulu kokular bulunur.
Dahası, şair Callimachus, Mısır Kraliçesi II. Berenice’nin heykelini “parfümle nemli” olarak tanımlayarak bu uygulamaya dair içgörüler sunar ve bu geleneğin ilahi figürlerin ötesine geçerek kraliyet ailesini ve saygın kişileri de kapsadığını gösterir. Roma’daki Floralia gibi festivaller, bu heykelleri süsleyen gül ve menekşelerden oluşan hoş kokulu çelenklerle, ibadet edenler için sürükleyici bir atmosfer yaratarak duyusal deneyimi daha da zenginleştirir.
Brøns’un araştırması ayrıca antik heykeltıraşların bu kokuları uygulamak ve korumak için kullandıkları teknikleri de ortaya çıkarıyor. Ganosis gibi yöntemler, heykellerin görünümünü iyileştirirken hoş bir koku vermek için mum ve yağların karıştırılmasını içeriyordu. Vitruvius ve Yaşlı Plinius gibi klasik yazarlar , heykellerin parlaklığını ve rengini korumak için belirli malzemelerin kullanımını belgelemişlerdir.
Orijinal kokular çoktan solmuş olsa da, bilimsel incelemeler Kraliçe Berenice II’nin portresinde balmumu izleri ortaya çıkardı ve bu da eski bir parfüm banyosundan geçmiş olabileceğini düşündürüyor. Ayrıca, Delos’taki arkeolojik bulgular, dini ritüellerde kullanılan kokuları muhtemelen üreten atölyelere işaret ediyor ve koku ile kutsal sanat arasındaki bağlantıyı doğruluyor.
Bu araştırma, antik izleyicilerin sanatla nasıl etkileşime girdiğinin yeniden değerlendirilmesini davet ediyor. Heykellerin hem görülmek hem de koklanmak üzere tasarlandığını kabul ederek, tarihçiler ve arkeologlar antik kültürün duyusal boyutları hakkında daha derin bir anlayış kazanabilirler. Brøns’un yerinde bir şekilde belirttiği gibi, “Antik dünyada bir heykele hayranlık duymak sadece görsel bir deneyim değil, aynı zamanda koku alma deneyimiydi.”
Sonuç olarak, antik heykellerdeki parfümlerin incelenmesi, geçmişin çok duyulu deneyimlerini anlamak için yeni yollar açar. Dini ve kültürel uygulamalarda kokunun önemini vurgular ve bu heykellerin yalnızca ilahi olanın temsilleri değil, tüm duyuları harekete geçiren canlı cisimler olduğunu öne sürer. Bu vahiy, klasik sanata ve antik dünya üzerindeki derin etkisine olan takdirimizi zenginleştirir.
Brøns C. (2025) The Scent of Ancient Greco-roman Sculpture, Oxford Journal of Archaeology, doi.org/10.1111/ojoa.12321
Kapak fotoğrafı: Louvre Museum- Wikimedia Commons
