Portekiz’in Sado Vadisi’nde yer alan 8 bin yıl öncesine tarihlenen avcı-toplayıcı mezarlık alanları üzerine yapılan yeni araştırma, Avrupa’da mumyalama işleminin düşünülenden daha eski olabileceğini gösterdi.
İsveç’teki Uppsala Üniversitesi ve Linnaeus Üniversitesi ile Portekiz’deki Lizbon Üniversitesi’ndeki arkeologlar tarafından yönetilen yeni bir çalışma, daha önce Avrupa Mezolitik için önerilmeyen mumyalama yoluyla kurutma gibi gömme öncesi tedaviler için yeni kanıtlar sunuyor.
Şimdiye kadar, en eski kasıtlı mumyalama vakaları, yaklaşık 7000 yıl önce Şili’nin kuzeyindeki Atacama Çölü’nün kıyı bölgesinde yaşayan Chinchorro avcı-toplayıcılarından biliniyordu. Mumyaların çoğu daha yenidir ve birkaç yüz yıl ile 4.000 yıl arasında tarihlenmektedir.
Tarihöncesinde mumyalama, bilim insanları için araştırılması zor bir konudur, çünkü yumuşak doku artık belirgin olmadığında bir vücudun mumyalama ile korunup korunmadığını belirlemek imkansızdır. Bu erken dönemler için belgelenmiş belgelerin kıtlığı, zorluğa katkıda bulunur.
Bununla birlikte, 1960’larda Sado Vadisi’ndeki kazılardan yakın zamanda keşfedilen fotoğraflar, arkeologların cesetlerin gömüldüğü konumları yeniden yapılandırmasına izin vererek, 8.000 yıl önce gerçekleşen cenaze törenleri hakkında daha fazla bilgi edinmek için eşsiz bir fırsat sağladı.
Araştırmacılar, çalışmalarında archaeotheatology yaklaşımını insan ayrıştırma deneyleriyle birleştirdiler. Archaeotheatology, arkeologlar tarafından arkeolojik alanlardaki insan kalıntılarını belgelemek ve analiz etmek için kullanılan, mezardaki kemiklerin mekansal dağılımına ilişkin gözlemleri, insan vücudunun ölümden sonra nasıl ayrıştığına ilişkin bilgilerle birleştiren bir yaklaşımdır.
Arkeologlar daha sonra, birkaç bin yıl geçmiş olsa bile, ölü bedenin ölümden sonra nasıl ele alındığını ve gömüldüğünü yeniden yapılandırabilir. Bu çalışmada archaeotheatology, Texas State Üniversitesi Adli Antropoloji Araştırma Tesisi’nde mumyalama ve gömme üzerine insan bozunma deneylerinden elde edilen sonuçlarla da bilgilendirildi.
Deneylerden elde edilen sonuçlara dayanarak, birkaç gözlemi birleştiren bir mumya için gözlemlenebilir işaretler; uzuvların aşırı bükülmesi, iskeletin önemli kısımlarında bir dezartikülasyonun olmaması ve kemiklerin etrafındaki tortunun hızlı bir şekilde doldurulması görülür. Bunların hepsi, bu çalışmadaki gömülerden en az birinde açıkça mevcuttu. Analiz, bazı cesetlerin, bacakları dizlerden bükülü ve göğsün önüne yerleştirilerek aşırı fleksiyon pozisyonlarında gömüldüğünü gösterdi.
Ayrışma sırasında, kemikler genellikle ayaklar gibi zayıf eklemlerde parçalanır, ancak bu durumlarda eklemler korunmuştur. Araştırmacılar, bu hiperfleksiyon ve dezartikülasyon eksikliği modelinin, ceset mezara taze bir kadavra olarak değil, mumyalanmış bir ceset olarak kuru bir halde yerleştirildiğinde açıklanabileceğini öne sürüyorlar. Kurutma işlemi, yalnızca zayıf olan eklemlerin bazılarını korumakla kalmaz, aynı zamanda yumuşak doku hacmi küçüldüğünde hareket aralığı arttığından vücudun güçlü bir fleksiyonuna da izin verir. Cesetler gömülmeden önce kurutulduğundan, kemikler arasında çok az tortu bulunur veya hiç yoktur ve eklemler, kemikleri destekleyen ve eklemlerin çökmesini önleyen çevreleyen toprağın sürekli olarak doldurulmasıyla korunur.
Araştırmacılar, gözlemlenen modellerin rehberli bir doğal mumyalama sürecinin ürünü olabileceğini öne sürüyorlar. Mumyalama sırasında vücudun manipülasyonu, vücut bütünlüğünü korumak için kademeli olarak kuruduğu ve aynı anda onu istenen bir konuma sıkıştırmak için ip veya bandajlarla bağlayarak büzüldüğü uzun bir süre boyunca gerçekleşecekti. İşlem bittiğinde cenazenin taşınması daha kolay olurdu (taze kadavraya göre daha büzüşmüş ve çok daha hafif) ve gömülmesini sağlarken görünümünü ve anatomik bütünlüğünü korurdu.
Avrupa’da mumyalama bilinenden daha eskiyse, Mezolitik toplulukların cenaze uygulamalarıyla ilgili, vücudun bütünlüğünü korumaya ve kadavradan küratörlüğünü yapılmış bir mumyaya fiziksel dönüşümüne yönelik merkezi bir endişe de dahil olmak üzere bir dizi anlayış ortaya çıkar. Bu uygulamalar aynı zamanda mezar yerlerinin önemini ve ölüleri bu yerlere cesedi içerecek ve koruyacak şekilde, kültürel olarak düzenlenmiş ilkeleri takip ederek, hem cenazenin hem de mezar yerinin önemini vurgulayacaktır.
Sonuçlar, European Journal of Archeology‘de yayınlanmanmıştır.
Kapak Fotoğrafı: José Paulo Ruas
UPSALLA ÜNİVERSİTESİ
