18 May 2024 Gelecek Geçmişin Ürünüdür

Dünyanın En Büyük İmparatorluğu Hangisiydi?

Dünya üzerinde kurulan en büyük imparatorluk hangisiydi? Sorusuna verilecek cevap aşağı yukarı bellidir. Kimisi Büyük Roma İmparatorluğu diyecek, kimi Cengiz Han’ın kurduğu Moğol İmparatorluğu, kimi de Osmanlı İmparatorluğu… Ama akıllara ikinci bir soru takılıyor. Peki, bu büyüklük neye göre belirleniyor. Toprağa mı, nüfusa mı, elinde bulunan askeri güce göre mi, ya da hüküm sürdüğü zamana göre mi?

İngiliz İmparatorluğu zirvede dünya yüzeyinin ve nüfusunun dörtte birini yönetti, ancak yine de tarihin en büyük imparatorluğu değil. (Resim: © Universal History Archive / Universal Images Group, Getty Images aracılığıyla)

Live Science dergisinde yayınlanan bir makale, dünyanın en büyük imparatorluğunu değişik kanallardan ele alarak bu akıllara takılan soruya yanıt arandığını gösteriyor.

Benjamin Plackett imzalı makale de, “dünyanın en büyük imparatorluğu, Guinness Dünya Rekorları’na göre , cevap MÖ 480’deki Achaemenid İmparatorluğu’dur. Ayrıca Pers İmparatorluğu olarak da bilinen, dünya nüfusunun% 44’ünün şu anda Akhaemenid tahtından yönetildiği tahmin edilmektedir. Günümüz İran’ı, bu önlemle onu tarihin en büyük imparatorluğu yapıyor” bilgisi sunuluyor.

“Ancak, belki de şaşırtıcı olmayan bir şekilde, herkes aynı fikirde değil. Bunun nedeni, küresel nüfusun payının bir imparatorluğun genişliğini ölçmenin yalnızca bir yolu olması ve bazılarının, farklı dönemlerdeki imparatorlukları karşılaştırırken bu ölçüyü kullanmanın gerçekten adil olup olmadığını sorgulamasıdır” diyen makalenin yazarı Plackett, makalesine şu argümanlarla devam ediyor.

Örneğin, Ahameniş İmparatorluğu zirvesindeyken, sadece 112,4 milyon insan hayatta kalmıştı. İngilizler, 1901’de dünya nüfusunun nispeten yetersiz bir çeyreğine hükmetti, ancak o zamana kadar küresel nüfus 1,6 milyara yükseldi. İngiliz ve Ahameniş imparatorluklarını bu ölçü ile karşılaştırmak mantıklı mı? Yoksa elmaları portakallarla mı karşılaştırıyoruz?

Bu, boyutu ölçmenin diğer yollarının artılarını ve eksilerini incelemeden; en büyük kara kütlesi; en büyük bitişik kara kütlesi; en büyük ordu; en büyük gayri safi yurtiçi hasıla; ve bunun gibi… Karar vermek zor.

Bunun yerine, uzun vadeli etki ve istikrarı ölçmek için bir metrik kullanmalıyız, diyor bir Mısır bilimci ve Avustralya, Sidney’deki Macquarie Üniversitesi Tarih Müzesi’nin yöneticisi Martin Bommas, “çünkü toprağı biriktirmek için savaşan kampanyalara girişmek bir şey, ama bu bu bölgeleri korumak ve yönetmek için farklı bir dizi lojistik beceri ve altyapı gerektirmesi başka birşey” ifade ediyor.

Bommas Live Science’a “Benim için metrik yıllar olarak sayılacak,” dedi. “Hitler’in Üçüncü Reich’ına bakın; Romalılar, çok fazla toprak aldı, ama kimse ona imparatorluk demezdi çünkü sadece altı yıl sürdü ve topyekün bir savaş döneminde kaldı.”

Bommas, “Bir imparatorluk olarak sınıflandırılmak için, refah getirmek için bir barış dönemine sahip olmanız gerektiğini düşünüyorum. Kaynakların ve servetin anavatana geri gönderilebilmesi için bu refahtan yararlanılabileceğini” söyledi.

Cengiz Han’ın Moğol İmparatorluğu, dünyanın en büyük imparatorluğunun başarısız olduğu yer burasıdır . Kuruluşundan sadece 88 yıl sonra, imparatorluk dört ayrı hanlığa bölündü çünkü Cengiz Han’ın soyundan gelenler ard arda kavga ettiler ve Moğol İmparatorluğu’nun nispeten kısa birliğinin çoğu, dışarıdan gelenlerle savaşa girerek sınırlarını kanıtladığında agresif bir şekilde genişletti. Bu durum da sürdürülemez bir durum olarak ortaya çıktı.

Cengiz Han’ın Moğol İmparatorluğu 1227’de ve en büyük ölçüde 1279’da. (Resim kredisi: Shutterstock)

Britanya İmparatorluğu bitişik olmayabilir (tek bir anakara üzerinde olmayabilir), ancak kontrolü altındaki kara kütlesi açısından Moğolları yener. Bommas “O kadar büyüktü ki bugün onu anlamak için neredeyse mücadele ediyoruz” dedi. “Güneş İngiliz İmparatorluğu üzerinde tam anlamıyla batmadı ve kontrol ettiği sadece kara değildi; denizlere İngilizler hakimdi.”

İngiliz İmparatorluğu, o zamanlar ayrı olan İngiltere ve İskoçya krallıklarının Amerika ve Karayipler’de ilk denizaşırı kolonilerini kurmasıyla 1500’lerin sonunda ortaya çıktı. Teknik düzeyde, Cebelitarık ve Falkland Adaları dahil 14 nispeten küçük denizaşırı bölgeye sahip olmaya devam ederek Britanya İmparatorluğunun – önemli ölçüde azalmış bir anlamda da olsa – hala var olduğunu iddia edebilirsiniz. Ayrıca Avustralya, Belize, Kanada, Yeni Zelanda, Papua Yeni Gine ve birkaç Karayip ülkesi dahil olmak üzere Kraliçe II. Elizabeth’in hala devlet başkanı olduğu İngiliz Milletler Topluluğu Krallığı olarak da bilinen 16 bağımsız ülke vardır. Bommas, çoğu kişinin İngiltere’nin Hong Kong’u Çin’e geri verdiği 1997’de bittiğini kabul ettiğini söyledi.

Bommas, “Prens Charles, Hong Kong’un sonu belirlediğini söyledi,” dedi. “İmparatorluktaki son büyük koloniydi, bu yüzden onunla birlikte gitmekten mutluyum.”

600 yıl 3 kıta da hüküm süren bir çağ açıp bir çağ kapatan Osmanlı İmparatorluğu haritası

Prens Charles ile de aynı fikirdeysek, Britanya İmparatorluğu kabaca 400 yıl sürdü, yani İngilizler dünyanın diğerlerinden daha fazla bölümünü fethetmiş olsa da, uzun ömürlülükle ölçüldüğünde hala en büyük imparatorluk olarak adlandırılamazlar. Osmanlı İmparatorluğu ise, 600 yıl hüküm sürdü. Bu 600 yıllık süreç, İngiliz İmparatorluğu saf dışı bırakıyor. Ancak Roma İmparatorluğu’nun ikiye bölünerek Batı Roma İmparatorluğu ve Doğu Roma İmparatorluğu’nu yaratmak için ikiye bölündüğünde devam ettiğini kabul ettiğinizi varsayarsak – ikincisi en uzun olanı yaklaşık 1.500 yıl sürdü.

Bommas, “Yıllar boyunca bakarsanız, Romalılar bu yarışmayı kesin olarak kazandı” dedi.

 

Editör Notu: Habere konu olan bu makale de bize göre Avrupa Hun İmparatorluğu’nun da değerlendirmeye alınması gerekiyor. Atilla’nın büyük bir askeri güçle Avrupa’yı sosyal, kültürel, demografik yapısını değiştirmesi ve Kavimler Göçü’nün başlamasında ve Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılmasında önemli bir etken olması gözden kaçırılmaması gereken bir imparatorluktur.

Avrupa’yı sosya-ekonomik kültürel boyutta değişimine yol açan Avrupa Hun İmparatorluğu-Atilla Han

 

Banner
Benzer Yazılar

Avrupa’da keşfedilen türünün en büyük deniz kaplumbağası fosili İspanya’da ortaya çıkarıldı

22 Kasım 2022

22 Kasım 2022

Kuzey İspanya’da, bilim adamları yeni bir muazzam deniz kaplumbağası türünün kalıntılarını keşfettiler. Tarih öncesi yaratık, Avrupa’da şimdiye kadar bulunan, yaklaşık...

Tokat’ın Antik Comana Potica Kentinde Mısır’ın 18. Hanedanlığına Ait Mühür Bulundu

7 Ocak 2021

7 Ocak 2021

Tokatta bulunan antik Comana Potica kentinde Mısır’ın 18. Hanedanlığına ait bir mühür bulundu. Antik kent Tokat’ın Gümenek köyünde yer almaktadır....

Ukrayna’nın Poltava bölgesinde bulunan benzersiz İskit cam kolyeler

8 Ekim 2021

8 Ekim 2021

Arkeologlar, orta Ukrayna’nın Poltava bölgesindeki Kotelva kasabası yakınlarında amfora şeklinde benzersiz İskit cam kolyeler ortaya çıkardılar. Ukrayna Ulusal Bilimler Akademisi...

Japonya’da Doğu Asya’nın en eski Dako kılıcı keşfedildi

28 Ocak 2023

28 Ocak 2023

Japonya’nın Nara bölgesinde bulunan Tomio Maruyama mezar höyüğünde Doğu Asya’nın en eski Dako kılıcı keşfedildi. Dako kılıcının bulunduğu mezar MÖ...

Laos’ta bir mağarada 130 bin yıllık Denisova insanı dişi keşfedildi

18 Mayıs 2022

18 Mayıs 2022

İnsan tarihi ile ilgili karanlık noktalar yeni buluntularla aydınlanmaya devam ediyor. Güneydoğu Asya ülkesi Laos’ta bir mağarada 130 bin yıllık...

Türkiye’den İtalya’ya kaçırılan 10 tarihi eser ülkeye geri getiriliyor

25 Ocak 2024

25 Ocak 2024

Türkiye, yasadışı yollarla ülke dışına çıkarılan kültür varlıklarının ülke topraklarına geri getirilmesi için yürüttüğü başarılı çalışmalara bir yenisini daha ekledi....

Kudüs’de bulunan gizemli köpekbalığı dişleri

10 Temmuz 2021

10 Temmuz 2021

Bilim adamları, Kudüs’teki Davut (David) Şehri’nde 2900 yıllık bir bölgede, olmaması gereken bir alanda açıklanamayan bir şekilde fosilleşmiş köpekbalığı dişleri...

Adilcevaz Kef Kalesi Kazıları 45 Yıl Sonra Tekrar Başlıyor

21 Mayıs 2021

21 Mayıs 2021

Bitlis ili Adilcevaz ilçesi’nde yer alan Urartu döneminden kalma Kef Kalesi’nin kazı çalışmalarına 45 yıl aradan sonra tekrar başlanıyor. Çivi...

Norveç’te radar tarafından keşfedilen yeni büyük Viking çağı tekne mezarı

12 Nisan 2022

12 Nisan 2022

Arkeologlar, yere nüfuz eden bir radar (GPR) araştırması sırasında Norveç’teki Øyesletta yakınlarında Viking Çağından kalma bir tekne mezarı buldular. Bu...

3000 yıllık “Romeo ve Juliet” Bilinmezliklerinin Çözülmesini Bekliyor

16 Aralık 2020

16 Aralık 2020

İngiliz oyun yazarı William Shakespeare‘in dünya klasikleri arasında yer alan eşsiz eseri Romeo ve Juliet oyununu bilmeyen yoktur. 1591-1596 arasında...

Batı Baltık Denizi bölgesi için olağanüstü keşif: Alman Nehri’nin dibinde 400 yıllık bir batık bulundu

3 Ağustos 2022

3 Ağustos 2022

Almanya’nın kuzey kesiminde, Lübeck yakınlarındaki Trave’de rutin bir ölçüm sırasında, Kiel-Holtenau Su Yolları ve Denizcilik Kurumu (Wasserstraßen- und Schifffahrtsamt/WSA), on...

Suudi Arabistan çölünde gizemli ve gerçek boyutlu deve oymaları bulundu

4 Ekim 2023

4 Ekim 2023

Arkeologlar, Suudi Arabistan’ın Nafud çölünün güney sınırına yakın bir kayanın üzerinde gerçek boyutlu deve oymaları buldular. Kuzey Arabistan’ın Neolitik dönemi,...

Diyarbakır’da eski bir taş ocağında 54 çocuk mezarı bulundu

4 Ocak 2024

4 Ocak 2024

Diyarbakır’ın Kulp ilçesinde, eski bir taş ocağı olduğu düşünülen alanda 0-6 yaş arası 54 çocuk mezarı ortaya çıkarıldı. Arkeologlar, şu...

Antik Dünya’nın en büyük lahdi Sidamara yıllar sonra Eros’una kavuştu

1 Temmuz 2022

1 Temmuz 2022

Karaman’ın Ambar Köyü’nde 140 yıl önce ortaya çıkartılan Antik Dünya’nın en büyük lahdi olarak kabul edilen Sidamara lahdinin eksik parçası...

Morca Mağarası’nda yeni bir tür bakteri keşfedildi

15 Ağustos 2022

15 Ağustos 2022

Türkiye’nin en derin 3’ncü mağarası Morca Mağarası’nda yeni bir tür bakteri keşfedildi. Mersin’in Anamur ilçesinden geçen Orta Toroslar’ın zirvesinde bulunan...

Yorumlar
Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

[mc4wp_form id=”621″]