Yeni bir araştırmaya göre yamyamlık, yaklaşık 15.000 yıl önce Kuzey Avrupa’da yaygın bir cenaze töreni uygulamasıydı; insanlar ölülerini zorunluluktan değil, kültürlerinin bir parçası olarak yiyorlardı.
Gough Mağarası, İngiltere’nin güneydoğusundaki tanınmış bir paleolitik bölgedir. Cheddar Geçidi’nde yer alan mağara, belki de en çok, başka insanlar tarafından kemirilmiş, kap ve kemik olduğuna inanılan 15.000 yıllık insan kafataslarının keşfiyle tanınıyor.
Quaternary Science Reviews dergisinde yayınlanan bir çalışma, bunun münferit bir olay olmadığını öne sürüyor. Araştırmaları geç Üst Paleolitik çağın Magdalen dönemine odaklandı. Magdalenyalılar yaklaşık 11.000 ila 17.000 yıl önce yaşadılar.
Londra Ulusal Tarih Müzesi’ndeki uzmanlar, insan kalıntılarının bulunduğu 59 Magdalenian bölgesini belirlemek için literatürü inceledi. Çoğu Fransa’daydı; ayrıca Almanya, İspanya, Rusya, Birleşik Krallık, Belçika, Polonya, Çek Cumhuriyeti ve Portekiz’de de tesisleri vardı. 25 mekandaki cenaze davranışlarını yorumlayabildiler.
Araştırmacılar, insan kalıntılarının ritüelistik manipülasyonu ve bunun kuzey ve batı Avrupa’daki bölgelerde sıklıkla görülmesinin, yamyamlığın Magdalen kültüründe yaygın olan diyet takviyesi olmaktan ziyade bir gömme uygulaması olduğunu öne sürdüğünü söyledi.
Doğa Tarihi Müzesi’nde insan davranışlarının evrimi konusunda uzman olan Dr. Silvia Bello, “Bu insanlar ölülerini gömmek yerine onları yiyorlardı” diye açıklıyor. ‘Yamyamlığın Kuzeybatı Avrupa’da kısa bir süre boyunca pek çok kez uygulandığına dair kanıtları yorumluyoruz, zira bu uygulama Magdalenian grupları arasındaki yaygın cenaze töreni davranışının bir parçasıydı.’
‘Bu başlı başına ilginç çünkü yamyamlığın bir cenaze töreni olarak kullanıldığına dair en eski kanıt.’
Bu yamyamlık davranışı kuzeybatı Avrupa’daki Magdalen halkı arasında oldukça yaygın görünüyordu, ancak çok uzun sürmedi. İnsanların ölülerini gömmelerine doğru bir değişim vardı; bu davranış güney-orta Avrupa’da yaygın olarak görüldü ve Epigravettian olarak bilinen ikinci ayrı bir kültüre atfedildi.
Bu durum, Paleolitik Çağ’ın sonlarına doğru defin kültürünün göreceli olarak her yerde bulunmasının, Magdalen halkının birincil cenaze törenini bir cenaze töreni davranışı olarak benimsemesinin sonucu mu olduğu, yoksa nüfuslarının değiştirilmesinden mi kaynaklandığı sorusunu gündeme getiriyor.
Cenaze davranışı olarak yamyamlık
Yaklaşık 23.000 ila 14.000 yıl önce, Geç Üst Paleolitik dönemde, Batı Avrupa’da, büyük ölçüde yapılan taş ve kemik aletlerle birbirinden ayrılan iki baskın kültür vardı.
Epigravettian kültürünün esas olarak güney ve doğu Avrupa’da yaşadığı ve ölülerini mezar eşyalarıyla birlikte, belki de modern standartlara göre daha olağan sayacağımız bir şekilde gömdüğü görüldü. Ancak Avrupa’nın kuzeybatısındaki Magdalen kültürü işleri farklı yapıyordu. Ölülerinin bedenlerini işliyor, cesedin etini çıkarıyor, yiyor ve bazı durumlarda kalan kemikleri yeni nesneler yaratacak şekilde değiştiriyorlardı.
Ana sorulardan biri, bu yamyamlığın zorunluluktan mı kaynaklandığı, belki de yiyeceklerin kıt olduğu veya kışın uzun olduğu ve bu nedenle sorumlu kişilerin hayatta kalma modunda olduğu bir durum mu olduğu, yoksa bunun kültürel bir davranış mı olduğuydu.
Gough Mağarası’ndan elde edilen kanıtlar, oradaki cesetlerin yenmesinin daha ritüel bir biçimde olduğunu gösteriyor. Bunun nedeni, sorumlu kişilerin geyik ve at gibi birçok başka hayvanı avlayıp yediklerine dair çok sayıda kanıtın bulunması, ayrıca kafatası kupası ve oyulmuş bir kemik gibi bazı insan kalıntılarının dikkatli bir şekilde hazırlanması, bazılarının öyle sanıldığını gösteriyor. yamyamlığa sürükleniyor.
Dr. William Marsh, Doğa Tarihi Müzesi’nde doktora çalışması için Gough Mağarası’nda bulunan insan kalıntılarını inceleyen bir araştırmacıdır.
William şöyle açıklıyor: “Gough Mağarası’nı daha iyi bağlamsallaştırmak için Magdalen ve Epigravettian Üst Paleolitik kültürüne atfedilen tüm arkeolojik alanları inceledim.” Bu zamana kadar Avrupa çapında insan kalıntılarının bulunduğu 59 alan bulmayı başardı; bunlardan 13’ü yamyamlık, 10’u cenaze töreni ve ikisi de gömme ve yamyamlığın birleşik kanıtlarını gösteriyordu. Ölü yeme uygulamasının oldukça yerel olduğunu, Batı ve Orta Avrupa’da ve Birleşik Krallık’a kadar uzanan bölgelerde bulunduğunu fark etti.
“Yamyamlığın kısa bir süre içinde birçok kez, oldukça yerel bir bölgede ve yalnızca Magdalen kültürüne atfedilen kişiler tarafından uygulandığını bulmamız, bu davranışın Magdalenian tarafından yaygın olarak gerçekleştirilen bir davranış olduğuna inandığımız anlamına geliyor.” ve dolayısıyla başlı başına bir cenaze töreni davranışıydı” diyor William.
Bu bağlamda, ölülerin yenmesi pratikte kremasyon, gömme veya mumyalamadan farklı görülebilir, ancak belki de anlamı bu değildir.
Cenaze uygulamalarının değiştirilmesi
Bunun üzerine William ve Silvia, bu bölgelerdeki insan kalıntıları üzerinde herhangi bir genetik analiz yapılıp yapılmadığına bakabildiler. Bu, araştırmacıların kimin hangi cenaze töreni davranışını uyguladığı arasında herhangi bir bağlantı olup olmadığını görmesini sağlayacak.
Dikkat çekici bir şekilde, genetik kanıtlar, farklı cenaze törenleri uygulayan iki grubun genetik olarak farklı popülasyonlar olduğunu öne sürüyor gibi görünüyor. Yamyamlığın kanıtlarının bulunduğu tüm alanlar, insanların “GoyetQ2” olarak bilinen bir genetik grubun parçası olduğunu gösterirken, daha sıradan cenazelerin tümü “Villabruna” genetik grubuna ait olan insanlara aitti.
Her iki grup da aynı anda Avrupa’da yaşarken, GoyetQ2 soyunu gösteren bireyler Fransa-İspanya sınırını kapsayan bölgeyle ilişkilendirilirken, Villabruna soyunu ise İtalya-Balkan bölgesinde yaşayan bireyler taşıyordu. Bu, kuzeybatı Avrupa’da ölüyü yeme uygulamasının sona erdiği ve daha geleneksel cenaze törenlerinin yaygınlaştığı zaman, bunun fikirlerin yayılmasıyla değil, Magdalenian’ın yerini Epigravettian halkının almasıyla gerçekleştiği anlamına geliyor.
William şöyle açıklıyor: “Bu dönemde, Paleolitik Çağ’ın son döneminde, aslında hem genetik atalarda hem de cenaze töreni davranışlarında bir dönüşüm görüyorsunuz.” “Magdalenian ile ilişkili soy ve cenaze töreni davranışının yerini Epigravettian ile ilişkili soy ve cenaze töreni davranışı alıyor; bu, Epigravettian grupları kuzeybatı Avrupa’ya göç ederken nüfus değişiminin göstergesi.”
“Kültürlerarası yayılmanın bir örneği olmaktan ziyade, cenaze töreni davranışında tanımlanan değişikliğin, esasen bir popülasyonun gelip diğer popülasyonun yerini aldığı demik yayılmanın bir örneği olduğuna inanıyoruz.”
İlginç bir şekilde bu, araştırmacıların tarımın Birleşik Krallık’a yaklaşık 6.000 yıl sonra geldiğine dair inanışlarını yansıtıyor.
DOI: 10.1016/j.quascirev.2023.108309
Kapak Fotoğrafı: Gough Mağarası’nda bulunan bir insan kafatası, eti çıkarıldıktan sonra kasıtlı olarak bir fincan şeklinde şekillendirildi. © The Trustees of the Natural History Museum, London
