Kenya’daki Turkana Gölü’nün antik kıyılarında bulunan korunmuş ayak izleri sayesinde araştırmacılar, iki antik insan türünün bir milyon yıldan uzun bir süre önce bir arada yaşadığını ortaya çıkardı.
1,5 milyon yıllık olduğu tahmin edilen fosilleşmiş ayak izleri, Homo erectus ve Paranthropus boisei adlı iki farklı hominin türünün aynı habitatta bir arada yaşadığına dair ilk doğrulanabilir kanıtı sunuyor. Bilim insanları, bu türlerin bir arada yaşadığını doğrulamanın yanı sıra, bu keşfin onların çevrelerinde nasıl etkileşime girdikleri ve rekabet ettikleri konusunda benzersiz bir pencere sağladığını söylüyor.
Daha yeni terim olan ” hominid “, hominidler olarak bilinen daha geniş grubun bir alt grubunu ifade eder. Büyük maymunların atalarından ayrılmanın ardından gelişen insan soyuna ait olduğu düşünülen tüm yaşayan ve soyu tükenmiş türlere homininler denir. Bunun altı ila yedi milyon yıl önce gerçekleştiği düşünülmektedir.
Temmuz 2021’de araştırmacılar, büyük kuşlar gibi diğer hayvanların bıraktığı izlerin yanında bir hominin ayak izi ortaya çıkardılar. 2022’de yapılan daha detaylı bir kazı ile Koobi Fora’da 12 izden oluşan bir iz yolu ve üç izole ayak izinin yanı sıra antik kuşlara ve toynaklı hayvanlara ait 94 insan olmayan iz bulundu.
Çalışmanın yazarlarından ve Rutgers Sanat ve Bilim Okulu’nun Dünya ve Gezegen Bilimleri Bölümü ile Antropoloji Bölümü’nde profesör olan Craig Feibel, stratigrafi ve tarihleme konusundaki uzmanlığını kullanarak bu ayak izlerinin 1,5 milyon yıl önce oluştuğunu ortaya koydu.
Ayak izleri Pleistosen’den iki türe ait: Homo erectus ve Paranthropus boisei. Her ikisi de iki ayaklı ve dik yürümelerine rağmen, anatomileri büyük ölçüde farklıydı ve farklı davranış ve hareket kalıplarına işaret ediyordu.
Ayrıca her iki ayak izi setinin de göle yakın yumuşak tortularda birkaç saat arayla yapıldığını belirledi. İki hominin grubunun doğrudan etkileşime girip girmediğini doğrulamak mümkün olmasa da, kısa bir zaman aralığında aynı yaşam alanını paylaştıkları açıktır.
Chatham Üniversitesi’nde biyoloji profesörü olan Kevin Hatala, ayak izlerinin göl kenarına yakın bir “çamurun mükemmel bölgesinde” korunduğunu ve ince tortu katmanlarının altında hayatta kalmalarını sağladığını açıkladı. “Tam olarak ne yaptıklarını söylemek zor,” diye belirtti, “ama ayak izlerinin oluşması için mükemmel bir alanda yürüdüler, bu bizim için çok şanslı.”
Ayak izlerini bırakan tür, araştırmacılar tarafından karşılaştırmalı analiz ve gelişmiş 3B görüntüleme kullanılarak belirlendi. Paranthropus boisei’nin, hafifçe açılmış büyük ayak parmağı ve daha derin bir ön ayak vuruşu içeren 12 ayak izinin izinden sorumlu olduğu belirlendi. Öte yandan, izole edilen üç ayak izi, modern insanlara benzeyen topuktan ayağa bir hareket gösterdiği için Homo erectus ile ilişkilendirildi.
Ayak izleri, farklı beslenme ve anatomik özellikleriyle bu türlerin aynı yaşam alanını kullandığını, hatta muhtemelen yollarını kesiştirdiğini gösteriyor. Hatala, güçlü çeneleri ve bitki temelli beslenmesiyle bilinen Paranthropus boisei’nin, daha insan benzeri bir vücuda ve hepçil bir beslenmeye sahip olan Homo erectus’tan büyük ölçüde farklı olduğunu vurguladı.
Feibel, ayak izlerinin önemli olduğunu, çünkü bunların ayak izlerini, yuvaları ve inleri içerebilen “iz fosilleri” kategorisine girdiğini söyledi. İz fosilleri bir organizmanın parçası değildir ancak davranışa dair kanıt sunar. Kemikler ve dişler gibi vücut fosilleri geçmiş yaşamın kanıtıdır ancak su veya bir avcı tarafından kolayca hareket ettirilebilir. İz fosilleri hareket ettirilemez, dedi Feibel.
Bu keşif, iki hominin türü arasında doğrudan bir arada yaşamanın ilk somut kanıtı olan erken insan evrimine dair yeni bir anlayış sağlıyor. Hayatta kalma ve adaptasyonlarını etkileyen karmaşık ilişkileri öne sürerek, bulgular hominin türlerinin birbirlerinden kaçındığı fikrine şüphe düşürdü.
Bu keşif, iki hominin türünün bir arada yaşadığına dair somut bir kanıt sunmanın yanı sıra, kültür ve üreme açısından etkileşimleri konusunda büyüleyici sorular da ortaya koyuyor. Paranthropus boisei birkaç yüz bin yıl içinde yok olurken, Homo erectus bir milyon yıl daha hayatta kaldı. Evrimsel kaderlerdeki bu farklılığın ardındaki nedenler bilim insanları tarafından hala bilinmiyor.
Çalışmanın bulguları Science dergisinde yayınlanmıştır. DOI: 10.1126/science.ado5275
Kapak Fotoğrafı: Kenya’daki Turkana Gölü yakınlarındaki alanın yüzeyinin 3 boyutlu bilgisayarlı modeli, Paranthropus boisei’nin fosil ayak izlerini (dikey ayak izleri) ve Homo erectus’un ayrı ayak izlerini dikey bir yol oluştururken göstermektedir. Kevin Hatala/Chatham Üniversitesi
