1960’larda kaçak kazıyla çıkarılan ve daha sonra Amerika Birleşik Devletleri’ne kaçırılan Marcus Aurelius heykelinin Türkiye’ye iade ediliyor. Şu anda Cleveland Sanat Müzesi’nde bulunan bu bronz heykel , antik çağlardan kalma en seçkin eserlerden biri olarak kabul ediliyor ve Roma İmparatoru Marcus Aurelius’u bir filozof olarak tasvir etmesiyle dikkat çekiyor.
Heykel, Türkiye’nin Burdur kentindeki Boubon antik kentinde bulunan Roma dönemine ait önemli bir kültürel yapı olan Sebasteion’da keşfedildi. MS 2. ve 3. yüzyıllara tarihlenen heykel, Anadolu tarihinin kayıp hazinesi olarak kabul ediliyor.
Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın basın açıklamasına göre , Boubon antik kentinden gelen bronz heykel, 1960’larda kaçak kazılar sırasında ülkeden kaçırılmış ve yıllar içinde birçok kez el değiştirmiştir. Sonunda ABD, Ohio’daki Cleveland Sanat Müzesi koleksiyonunun bir parçası haline gelmiş ve Türkiye’nin 65 yıldan uzun süredir geri almaya çalıştığı eserlerden biri oldu.
Prof. Dr. Jale İnan liderliğinde o dönem başlatılan araştırma, Boubon’dan çalınan eserlere dikkat çekti, ancak Marcus Aurelius heykelinin iadesi şimdiye kadar gerçekleştirilememişti. 2021’de Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığı, Manhattan Bölge Savcılığı ve ABD İç Güvenlik Bakanlığı Soruşturmaları arasında başlatılan bir iş birliği sayesinde, Lucius Verus, Septimius Severus ve İmparator Caracalla heykelleri de dahil olmak üzere çok sayıda nadir eser anavatanlarına iade edildi.
Bakanlığın kapsamlı araştırması ve daha önce toplanan bilimsel veriler, Marcus Aurelius heykelinin Boubon’daki Sebasteion yapısına ait olduğunu kanıtladı. Arşiv belgeleri, akademik çalışmalar ve kazı raporları heykelin orijinal yerini açıkça belirledi. Yasadışı kazılarla ilgili görgü tanığı ifadeleri bilimsel kanıtları daha da destekledi ve Manhattan Bölge Savcılığı ve İç Güvenlik Soruşturmaları’nın Türkiye’nin heykelin iadesi talebini doğrulamasını sağladı.
Cleveland Sanat Müzesi ile işbirliği içinde heykele resmen el konuldu. Ancak, Ekim 2023’te müze, heykelin kökenlerinin belirsiz olduğunu ileri sürerek el koymaya karşı yasal bir itirazda bulundu. Yine de Türkiye’nin sağladığı bilimsel veriler ve titiz analizler müzenin iddialarını etkili bir şekilde çürüttü.
Kültür ve Turizm Bakanlığı uzlaşmacı bir yaklaşım sergileyerek Cleveland Müzesi’nin bilimsel analiz talebini kabul etti. Mayıs 2024’te, Bakanlığın uzmanlarının gözetiminde, heykelin silikon ayak kalıbı alınarak Boubon’daki bronz heykel kaideleriyle tam olarak uyuştuğu doğrulandı.
Cleveland Müzesi tarafından yetkilendirilen Arkeometri uzmanı Prof. Dr. Ernst Pernicka, Bakanlığın koruma uzmanlarıyla birlikte, hem Burdur Müzesi’ndeki Valerianus heykelinden hem de Marcus Aurelius heykelinden kurşun izotop, taş ve toprak analizleri için örnekler topladı. Ayrıca, Almanya’daki Curt Engelhorn Arkeometri Merkezi’nde yürütülen tarafsız analizler, heykelin Boubon’da uzun yıllar gömülü olduğunu kesin olarak ortaya koydu.
Bu çarpıcı bilimsel bulguların ardından Cleveland Sanat Müzesi, Marcus Aurelius heykelinin Türkiye’ye iadesini kabul etti ve bu karar Manhattan Bölge Savcılığı tarafından Türkiye’ye resmen bildirildi.
