20 May 2024 Gelecek Geçmişin Ürünüdür

Orta Çağ mezar sakinlerinin DNA’sı Aşkenaz Yahudi toplumunun tarihine ışık tutuyor

Aşkenaz Yahudileri, Roma İmparatorluğu tarafından, Anadolu ve İberya üzerinden Avrupa’ya sürgün edilen İbrani kökenli Kenanlı Yahudilerdir. Avrupa’nın sosyal, kültürel ve ekonomik dünyasına katkı sağlayan Orta ve Doğu Avrupa Yahudi kolunu oluşturan Aşkenaz Yahudilerinin kökenlerinin gizemli noktaları aydınlatılmaya devam ediyor.

Aşkenaz Yahudilerinin Avrupa’ya Ren Vadisi bölgesine nasıl ve ne zaman geldikleri konusu araştırmacıları zorlayan soruların başında geliyor.

Aşkenazim’in kökenleri genetikçilerin de ilgisini çekiyor, çünkü bazı Aşkenazlar kronik veya ölümcül hastalıklara neden olabilen orantısız miktarda gen mutasyonu taşırlar.

Dişlerden antik DNA’yı çıkaran uluslararası bir grup bilim insanı, Almanya’nın Erfurt kentinde bir Orta Çağ Aşkenaz Yahudi cemaatine ait bir mezarlıkta çıkarılan dişleri inceledi. Bugün Cell dergisinde paylaşılan bulgular, Erfurt Yahudi cemaatinin günümüz Aşkenaz Yahudilerinden genetik olarak daha çeşitli olduğunu gösteriyor.

Bugün Yahudilerin yaklaşık yarısı Aşkenaz olarak tanımlanmaktadır, yani Orta veya Doğu Avrupa’da yaşayan Yahudilerden gelmektedirler. Terim başlangıçta 10. yüzyılda Almanya’nın Rheinland’ına yerleşen Yahudilerin farklı bir kültürel grubunu tanımlamak için kullanıldı. Birçok spekülasyona rağmen, ikinci binyıl boyunca kökenleri ve demografik karışıklıklar hakkındaki anlayışımızda birçok boşluk var.

“Bugün, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’den Aşkenaz Yahudilerini karşılaştırırsanız, genetik olarak çok benzerler, nerede yaşadıklarına bakılmaksızın neredeyse aynı nüfus gibiler” diyor Kudüs İbrani Üniversitesi’nden (HU) genetikçi ve ortak yazar Profesör Shai Carmi. Ancak günümüzün genetik tekdüzeliğinin aksine, topluluğun 600 yıl önce daha çeşitli olduğu ortaya çıktı.

Orta Çağ Erfurt’undan 33 Aşkenaz Yahudisinin antik DNA’sını inceleyen ekip, topluluğun iki gruba ayrılabileceğini keşfetti. Biri daha çok Orta Doğu nüfuslarından bireylerle, diğeri ise muhtemelen Doğu’dan Erfurt’a gelen göçmenler de dahil olmak üzere Avrupa nüfuslarıyla ilgilidir. Bulgular, Orta Çağ Erfurt’unda genetik olarak en az iki farklı grup olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, bu genetik değişkenlik artık modern Aşkenaz Yahudilerinde mevcut değildir.

Erfurt Yahudilerinin üçte birinin anne soyundan gelen tek bir kadından geldi

Erfurt Orta Çağ Yahudi cemaati, 11. ve 15. yüzyıllar arasında, 1349 katliamından sonra kısa bir boşlukla varlığını sürdürdü. Zaman zaman, gelişen bir topluluktu ve Almanya’nın en büyüklerinden biriydi. 1454’te tüm Yahudilerin kovulmasının ardından şehir, Yahudi mezarlığının üzerine bir tahıl ambarı inşa etti. 2013 yılında, tahıl ambarı boş durduğunda, şehir otoparka dönüştürülmesine izin verdi. Bu, ek inşaat ve arkeolojik kurtarma kazısı gerektiriyordu.

15. yüzyıldan kalma tahıl ambarı (büyük kahverengi bina) Almanya'nın Erfurt kentinde bir otoparka dönüştürülürken, altındaki Yahudi mezarlığından mezarlar ortaya çıkarıldı. Kalıntıları yakındaki 19. yüzyıldan kalma bir Yahudi mezarlığına taşımak için yapılan bir kurtarma kazısından sonra, bir erişim rampası yerleştirildi (bu resimde sağda dairesel yapı). Kredi: Shai Carmi, Kudüs İbrani Üniversitesi
15. yüzyıldan kalma tahıl ambarı (büyük kahverengi bina) Almanya’nın Erfurt kentinde bir otoparka dönüştürülürken, altındaki Yahudi mezarlığından mezarlar ortaya çıkarıldı. Kalıntıları yakındaki 19. yüzyıldan kalma bir Yahudi mezarlığına taşımak için yapılan bir kurtarma kazısından sonra, bir erişim rampası yerleştirildi (bu resimde sağda dairesel yapı). Fotoğraf: Shai Carmi, Kudüs İbrani Üniversitesi

Carmi, “Amacımız, antik DNA verileriyle Aşkenaz Yahudi erken tarihini anlamamızdaki boşlukları doldurmaktı” dedi. Antik DNA verileri tarihsel demografiyi çıkarmak için güçlü bir araç olsa da, Yahudi yasaları çoğu durumda ölülerin rahatsız edilmesini yasakladığı için eski Yahudi DNA verilerinin elde edilmesi zordur. Almanya’daki yerel Yahudi cemaatinin onayıyla, araştırma ekibi Erfurt’taki 14. yüzyıldan kalma bir Yahudi mezarlığında bulunan ve kurtarma kazısı yapılan kalıntılardan çıkarılmış dişler topladı.
Araştırmacılar ayrıca, bugün tüm Aşkenaz Yahudilerini küçük bir nüfusun torunları yapan kurucu olayın 14. yüzyıldan önce gerçekleştiğini keşfettiler. Örneğin, annelerimizden miras aldığımız genetik materyaller olan mitokondriyal DNA ile alay ederek, örneklenen Erfurt bireylerinin üçte birinin belirli bir diziyi paylaştığını keşfettiler. Bulgular, erken Aşkenaz Yahudi nüfusunun o kadar küçük olduğunu ve Erfurt bireylerinin üçte birinin anne soyundan gelen tek bir kadından geldiğini göstermektedir.
Erfurt bireylerinden en az sekizi, günümüz Aşkenaz Yahudilerinde yaygın olan ancak diğer popülasyonlarda nadir görülen hastalığa neden olan genetik mutasyonlarıda taşıyordu – Aşkenaz Yahudilerinin kurucu olayının ayırt edici bir özelliği.

Almanya'nın Erfurt kentindeki ortaçağ Yahudi mezarlığından toplanan bir dişi göstermektedir. Araştırmacılar, 33 kişiden antik DNA'yı çıkardıkları kazı alanından 38 diş topladılar. Kredi: David Reich antik DNA laboratuvarı / Harvard Tıp Fakültesi
Almanya’nın Erfurt kentindeki ortaçağ Yahudi mezarlığından toplanan bir dişi göstermektedir. Araştırmacılar, 33 kişiden antik DNA’yı çıkardıkları kazı alanından 38 diş topladılar. Fotoğraf: David Reich antik DNA laboratuvarı / Harvard Tıp Fakültesi

“Avrupa’daki Yahudiler sosyal olarak ayrılmış dini bir azınlıktı ve periyodik zulüm gördüler” diye açıklıyor ortak yazar Harvard Üniversitesi. Yahudi karşıtı şiddet 1349’da Erfurt’un Yahudi cemaatini neredeyse tamamen ortadan kaldırmış olsa da, Yahudiler beş yıl sonra geri döndü ve Almanya’nın en büyüklerinden biri haline geldi. “Çalışmalarımız bize bu topluluğun yapısı hakkında doğrudan fikir veriyor.”

Ekip, mevcut çalışmanın eski Yahudi DNA’sı çalışmaları için etik bir temel oluşturmaya yardımcı olduğuna inanıyor. Ortaçağ Aşkenaz Yahudi cemaatlerinin genetik olarak nasıl farklılaştığı, erken Aşkenaz Yahudilerinin Sefarad Yahudileriyle nasıl ilişki kurduğu ve modern Yahudilerin eski Yahudiye’den gelenlerle nasıl ilişki kurdukları gibi birçok soru cevapsız kalmaktadır.

Bu, şimdiye kadarki en büyük antik Yahudi DNA çalışması olmasına rağmen, bir mezarlık ve bir zaman dilimi ile sınırlıdır. Bununla birlikte, ortaçağ Aşkenaz Yahudilerinde daha önce bilinmeyen genetik alt grupları tespit edebildi. Araştırmacılar, çalışmalarının, Yahudi tarihinin karmaşıklıklarını çözmeye devam etmek için antik çağlardan gelenler de dahil olmak üzere diğer sitelerden alınan örneklerin gelecekteki analizlerinin yolunu açacağını umuyorlar.

Reich, “Bu çalışma aynı zamanda modern ve antik DNA verilerinin ortak analizinin geçmişe nasıl ışık tutabileceğine dair bir şablon sunuyor” dedi. “Bunun gibi çalışmalar sadece Yahudi tarihini anlamak için değil, aynı zamanda herhangi bir nüfusun tarihini anlamak için de büyük umut vaat ediyor.”

30’dan fazla bilim insanından oluşan araştırma ekibi, veri analizinin çoğunu gerçekleştiren Carmi’nin grubunda doktora öğrencisi olan HU’dan Shamam Waldman’ı içeriyordu.

Kapak Fotoğrafı Karin Sczech

Banner
Benzer Yazılar

Pompeii kazılarında kölelerin ve eşeklerin acımasızca çalıştırıldığı değirmen ortaya çıkarıldı

9 Aralık 2023

9 Aralık 2023

Vezüv yanardağının yerle bir ettiği (MS 79) Roma kenti Pompeii’de devam eden kazılarda kölelerin ve eşeklerin acımasız bir şekilde çalıştırıldıkları...

Arkeologlar, Gloucestershire’daki bir kazıda yedi mezarda yedi çift Anglo-Sakson broş buldular

5 Nisan 2022

5 Nisan 2022

Arkeologlar, İngiltere’nin güneybatısındaki Gloucestershire’da yapılan bir kazıda ortaya çıkarılan yedi mezarın her birinde birer çift olmak üzere yedi çift Anglo-Sakson...

Urartu Kralı Argişti’nin bronz kalkanı bilinmeyen bir ülkenin adını ortaya çıkardı

30 Ocak 2023

30 Ocak 2023

Urartu Kralı Argişti’ye ait bronz kalkanın üzerinde yer alan yazıt bilinmeyen bir ülkenin adını ortaya çıkardı. Rezan Has Müzesi tarafından...

Abu Dabi’nin Ghagha adasında 8500 yıllık yapılar keşfedildi

18 Şubat 2022

18 Şubat 2022

Abu Dabi’deki arkeologlar, Ghagha adasında 8500 yıldan daha eski – daha önce düşünülenden en az 500 yıl önce – bilinen...

Notre Dame Katedrali’de bulunan iki lahit sırlarını ortaya çıkarmaya başladı

12 Aralık 2022

12 Aralık 2022

Bu yılın başlarında Notre Dame Katedrali’nin nef ve transeptinin kesiştiği noktada yapılan bir kazıda bulunan iki lahitten birinin sahibi tespit...

3000 yıllık çömlek üzerinde nadir Kenan yazıt bulundu

14 Aralık 2023

14 Aralık 2023

Geçtiğimiz yıllarda İsrail’de ortaya çıkarılan birçok parçaya ayrılmış çömlek uzmanlar tarafından birleştirildi. 3000 yıl sonra tekrar tümlenen çömlek üzerinde şimdiye...

“Göremediklerinizi Göreceksiniz” Sergisinde Bu Ay “Kilia İdoller”

2 Mayıs 2021

2 Mayıs 2021

Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen “Göremediklerinizi Göreceksiniz” sergisinde bu ay Kilia idoller sergileniyor. “12 Ay...

Batı Norveç’te 4000 yıllık bir taş kutu mezarın heyecan verici keşfi

11 Kasım 2023

11 Kasım 2023

Arkeologlar, Batı Norveç’te son derece önemli 4.000 yıllık bir taş kutu mezarın ortaya çıkarıldığını ve bunu son 100 yılda Norveç’teki...

Fransa, el koyduğu 8 bin 659 tarihi eseri Türkiye’ye iade edecek

15 Mart 2024

15 Mart 2024

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medyadan yaptığı açıklamada, Fransa’da el konulan 8 bin 659 tarihi eserin Türkiye’ye...

Mısırda Güzelliğin Sembolü Kraliçe Nefertiti, Mitanni Prensesi Tadukhipa Olabilir mi?

1 Kasım 2020

1 Kasım 2020

Kraliçe Nefertiti’nin eski Mitanni Krallığından gelen bir prenses olduğu ve adının aslında prenses Tadukhipa olabileceği bazı bilim insanları tarafından öne...

Araştırmacılar, ilk kez, 2.000 yıldan daha eski bir Roma parfümünün bileşimini tanımladılar

26 Mayıs 2023

26 Mayıs 2023

Cordoba Üniversitesi’ndeki bir araştırma ekibi, ilk kez, 2.000 yıldan daha eski bir Roma parfümünün bileşimini tanımladı. Her şey 2019 yılında...

2000 yıllık muhteşem Roma mavisi cam kase bulundu

23 Ocak 2022

23 Ocak 2022

Hollanda’nın en eski şehirlerinden biri olan Nijmegen’deki Winkelsteeg’de kapsamlı bir konut ve yeşil alan geliştirme alanında kazı yapan arkeologlar, kusursuz...

Nebraska’daki Eski Volkanik Kül Yatağında Yüzlerce İyi Korunmuş Tarih Öncesi Fosil Bulundu

17 Ekim 2020

17 Ekim 2020

Sulama delikleri, Nebraska’nın uzun otlakları arasındaki tarih öncesi hayvanları her zaman cezbetmiştir. Atlardan, develere, gergedanlara, yakınlarda bulunan vahşi köpekleri ve...

Türk Arkeoloji ve Kültürel Miras Enstitüsü “Ara Güler Fotoğraflarında Arkeoloji” sergisine ev sahipliği yapıyor

17 Nisan 2022

17 Nisan 2022

Duayen fotoğraf sanatçısı Ara Güler’in 21’i Türkiye’den 1’i Moğolistan’dan olmak üzere toplam 22 arkeolojik alanda çektiği 132 fotoğrafının yer aldığı...

Macaristan’da bir tenis kortunun altında Osmanlı yerleşimi bulundu

15 Mayıs 2024

15 Mayıs 2024

Macaristan’ın kuzeyinde Tuna’ya bakan bir tepede müstahkem bir Orta Çağ kalesi olan Visegrád’da yapılan bir arkeolojik kazı sırasında bir Osmanlı...

Yorumlar
Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

[mc4wp_form id=”621″]