Konya’da Neolitik Çağ yerleşimi 9.000 yıllık Çatalhöyük’te bulunan bir kafatasında trepanasyon (kafatası delme işlemi) izleri bulundu.
Güneyde Mezopotamya şehirlerinin yükselişinden binlerce yıl önce, proto-şehir Çatalhöyük Orta Anadolu’da gelişti. 34 dönümlük bir alana yayılmış ve 8,000 kadar kişiye ev sahipliği yapan, zamanının metropolüydü. İnsanlar bu toplulukta yaklaşık 2.000 yıl boyunca sürekli yaşadılar.
Arkeologlar, AA muhabirine yaptıkları açıklamada, geçen yıl yapılan kazılarda 7 kişinin bulunduğu ilginç bir mezara rastladıklarını söyledi.
Bir evin zemininde kazılan insan iskeletleri üzerinde yapılan çalışmalarda, genç bir erkek bireyin kafatası kemiklerinde 2,5 santimetre çapında delik bulundu.
Çatalhöyük Kazı Başkanı ve Anadolu Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ali Umut Türkcan yaptığı açıklamada;
“Çatalhöyük’de 16 tabaka boyunca bir yerleşim oldu. Dünyada eşi benzeri olmayan bir bölgedir. Kültürün çok yavaş ilerlediği ve terk edildiği bir yerleşim yeridir. Özellikle ‘kuzey Korugan’ dediğimiz sergi alanının yanındaki uzun sokakta bulduğumuz mahallede çalışmalarımız devam ediyor. Yerleşimin yamacına doğru yeni bir alan açtık. O bölgeyi açarken ikinci mahalleyi bulduk. Yeni alanda büyük bir bina tespit ettik. Çalışmaları 80 odacıklı yaklaşık 5 metrekarelik binada yoğunlaştırdık. Geçen yıl burada bir evde akbaba pençesiyle örtülmüş bir mezara rastladık. Kazının antropologları, 7 kişinin bulunduğu mezarın detaylı incelemelerini yaptı. Genç bir adam: “Bireyin kafatasındaki delme işlemi dikkatimizi çekti. Çatalhöyük’te ilk kez trepanasyonun açık bir örneğini gördük” dedi.
Türkcan, bulgulara ilişkin akademik çalışmanın yakın zamanda kamuoyu ile paylaşılacağını belirtti.
Çalışma, Anadolu Üniversitesi’nden Prof. Dr. Handan Üstündağ, Trakya Üniversitesi’nden Prof. Dr. Başak Boz, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi’nden Prof. Dr. Arzu Demirel ve yüksek lisans öğrencisi arkeolog Donald Kale tarafından gerçekleştirildi.
Kazının antropoloji ekibinde yer alan Anadolu Üniversitesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Handan Üstündağ, şunları söyledi:
“Kafatasının yan tarafından yaklaşık 2,5 santimetre çapında dairesel bir kesiden yuvarlak bir kemik parçası çıkarıldı. Bu işlem sırasında kafa derisini sıyırdıklarını gösteren birçok kesi izi bulduk. Bunun terapötik amaçlı bir trepanasyon olduğunu düşünüyoruz. Bu iskeletin 18-19 yaşlarında genç bir erkeğe ait olduğu tespit edildi. Bireyin bu operasyondan sonra yaşadığına dair bir belirti yoktur. Çünkü kemik dokusunda iyileşme belirtisi yoktu. Bu ameliyat yapıldığında bu kişi ya ölüyordu ya da çoktan ölmüştü” dedi.
Üstündağ, trepanasyon uygulamasının geçmişte tıbbi tedavi amacıyla kullanıldığının bilindiğini, trepanasyonun baş ağrısı, beyin kanaması, kafa travması sonrası kırık kemik parçalarının ve kanın temizlenmesi, beyinde sıvı birikimi ve ruhsal rahatsızlıkların tedavisinde kullanılan bir yöntem olduğunu ifade etti.
Anadolu’daki kazılarda trepanasyon uygulamasının birçok örneğinin bulunduğunu vurgulayan Üstündağ, sözlerini şöyle tamamladı:
“Çatalhöyük’te bulduğumuz örnek en eskilerden biri. Aksaray’ın Kızılkaya köyü yakınlarında bulunan Aşıklı Höyük ve Diyarbakır’ın Ergani ilçesindeki Çayönü Höyüğü kazılarında Çatalhöyük’ten en az 1000 yıl daha eski uygulama örneklerine rastlanmıştır. Çatalhöyük’te trepanasyonun ilk kesin örneğini keşfettik.
“Buluntumuz Anadolu’daki en eski örneklerden biridir ve açılan çukurun büyüklüğü açısından aynı döneme ait diğer örneklerden ayrılmaktadır. Bulgularımız, 8.500 yıl önce yaşayan insanların hastalıkları tedavi etmeye, akrabalarının acılarını veya ıstıraplarını dindirmeye ve ölümleri önlemeye çalıştıklarını gösteriyor. Bu bulgu tıbbi öykü açısından da dikkat çekicidir” dedi.
