Bilimsel astronominin babası Hipparchus’un çizdiği ve binlerce yıldır kayıp olan Dünyanın en eski yıldız haritasına ait bir parça bulundu.
Hipparchus’un yıldız haritasına ait parça, Orta Çağ parşömen tabakasının arasında ele geçti.
Haritaya ait parça, Mısır’ın Sina Yarımadası’ndaki St. Catherine Manastırı’ndaki dini Codex Climaci Rescriptus’un dokuz yaprağının veya folyosunun altına gizlenmiş şekilde ortaya çıkarıldı.
Keşif, arkeologlardan oluşan bir ekip tarafından gerçekleştirildi.
Parşömenleri multispektral görüntüleme ile inceleyen araştırmacılar, Corona Borealis takımyıldızının uzunluğunu ve genişliğini derece cinsinden belirten sayılar ve en uzak köşelerinde bulunan yıldızların koordinatları ile karşılaştılar.
Araştırmacılar, fotoğrafları altında gizlenmiş metni seçen bilgisayar algoritmalarıyla taramadan önce dokuz sayfanın her birinin 42 fotoğrafını geniş bir dalga boyu aralığında çektiler. Daha sonra, harita parçalarından koordinatları okuduktan sonra, bilim adamları onu tanımlamak için haritadan çıkan Dünya’nın gezegensel presesyonu hakkındaki aynı fikri kullandılar. Zamanı tersine çevirerek, Corona Borealis’in yıldızlarını, armatürlerin gökyüzünde gizli yazının tarif ettiği tam noktada parladığı yıla geri sardılar.
Araştırmacılar, elde edilen verileri, uzun zamandır Hipparchus’un orijinal kataloğunun kısmi bir kopyasını içerdiğine inanılan Aratus Latinus adlı ayrı bir ortaçağ Latince el yazması ile karşılaştırdılar. Aratus el yazmasının Draco, Ursa Major ve Ursa Minor takımyıldızları için koordinatlarının da M.Ö. 129’a indiğini doğruladılar ve yeni bulunan parçanın el yazması ile aynı kaynaktan geldiğine dair ikna edici dolaylı kanıtlar sağladılar.
Free University of Berlin’de astronomi tarihçisi olarak görev yapan Mathieu Ossendrijver, Nature dergisine şunları söyledi: “Yeni parça bunu çok, çok daha net hale getiriyor. Literatürde neredeyse varsayımsal bir şey olarak gezinen bu yıldız kataloğu çok somut hale geldi.”
Araştırmaya devam etmek için, araştırmacılar görüntüleme tekniklerini geliştirmeyi ve kodeksin daha fazlasını taramayı umuyorlar. El yazmasının 146 folyosunun çoğu şu anda Amerikalı milyarder ve Hobi Lobisi’nin kurucusu Steve Green’e aittir ve Washington, D.C.’deki İncil Müzesi’nde sergileniyor.
Araştırmacılar bulgularını 18 Ekim’de Journal for the History of Astronomy’de yayınladılar.
“Bilimsel astronominin babası” Hipparchus kimdir?
“Bilimsel astronominin babası” Hipparchus’un, M.Ö. 190 yıllarında İznik’te (Nicaea, Bithynia) doğduğu biliniyor. Antik çağın en önemli astronomu ve matematikçilerinden biri olan Hipparchus hakkında fazla bir bilgi bulunmuyor.
Hipparchus hakkında en fazla bilgiye Amaseyyalı Strabon (M. Ö 64 – M. S. 19) ve Batlamyus’un (M. S. 85-165) Almagest adlı eserinden ulaşılıyor
Gökyüzü araştırmalarında dioptra (teleskobun atası olarak kabul edilebilir) adı verilen ince bir tüp kullanıyordu. Hipparchus, yıldız konumlarının kapsamlı gözlemlerini ve bilinen ilk yıldız kataloğunu bu alet ile gerçekleştirdi. Astronomik hareketleri hesaba katmak için geometrik modelleri de ilk defa kullanan Hipparchus, bu yöntemle; Dünya ile Ay arasındaki mesafeyi belirledi.
Ekinoksun presesyonlarını keşfetti ve yılın uzunluğunu altı buçuk dakika içinde hesapladı. Ayrıca, bir matematik dalı olan trigonometriyi kullanarak bilinen en eski hesaplamaları yaptı ve bundan dolayı bazı bilim insanları onu “trigonometrinin babası” olarak adlandırmasına neden oldu.
Rodos adasında gerçekleştirdiği gözlem ve çalışmalar ile sadece yıldız konumlarının kapsamlı gözlemlerini yapmakla kalmadı, aynı zamanda öncelikle trigonometri kullanarak ay ve güneş tutulmalarını hesapladı.
Hipparchus, gündönümü ve ekinoks noktalarının yıldızların sabit arka planına karşı doğudan batıya doğru yavaşça hareket ettiğini fark etti. M. Ö. 134’te Akrep takımyıldızında “Yeni Yıldız” (nova) olarak adlandırdığı şeyin ortaya çıkmasıyla tetiklenmiş olabilecek en az 850 yıldızdan oluşan kataloğu da oluşturdu.
Hipparchus aynı zamanda yıldızları parlaklıklarına bağlı olarak sınıflara ayıran ilk kişi oldu. Oluşturduğu sınıflama sistemi günümüzde hala kullanılıyor.
Hipparchus’un, göksel kürenin ekvator düzlemine yansıtıldığı bir cihaz olan planisferik astrolabeyi icat etmiş olabileceği düşünülüyor.
Hipparchus’un günümüze ulaşan tek eseri, astronomik bir şiirin tartışıldığı “Eudoxus ve Aratus’un Phainomena’sı Üzerine Yorum” adlı eseridir. Hipparchus’un kaybolan eserleri astronomik bir takvim, optik ve aritmetik üzerine kitaplar, coğrafi ve astrolojik eserler ve kendi çalışmalarının yer aldığı kataloktan oluşuyor.
