Ambar Çayı üzerinde kurulan barajın suları altında kalan Gre Fılla Höyük ve Kendale Hecela höyüklerinde gerçekleştirilen kurtarma kazılarında yılan kabartmalı kemik ve taş aletler ele geçti.
Gre Fılla Höyük, yaklaşık 10 bin 500 yıllık geçmişe sahip olmakla beraber Göbeklitepe ile aynı döneme eserler veriyor. Bölgede ki ikinci höyük Kendale Hecela ise 7 bin 500 yıl öncesine dayanıyor.
Gre Fılla ve Kendale Hecela höyüklerinde baraj su tutma öncesi, Diyarbakır Müze Müdürlüğü başkanlığında, Kocaeli Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Ayşe Tuba Ökse’nin bilimsel danışmanlığında, 2018 yılında kurtarma kazıları başladı.
4 yıl boyunca yoğun bir tempo ile devam eden kurtarma kazıları suları yükselmesi ile 2022 yılında tamamlandı.
Kazılarda 3233 eser çıkarılarak Diyarbakır Müzesi’ne teslim edildi.
Kazı bilimsel danışmanı Prof. Dr. Ayşe Tuba Ökse, “Gre Fılla, günümüzden yaklaşık 10 bin 500 yıl önce kullanılmaya başlanmış. ‘Kendale Hecela’ olarak adlandırılan ikinci höyük ise M.Ö. 7’nci binde kullanılmaya başlanmış. Diyarbakır Müze Müdürlüğü başkanlığında 2 höyükte de 2018 ile 2022 yılı arasında kurtarma kazıları yürüttük. Ekibimiz hala orada, kazılar bitti. Suların yükselmesi nedeniyle sonlandırdık. Şu anda malzeme çalışması yapıyoruz. Çok hızlı ve uzun soluklu bir çalışma yaptığımız için; 2-3 yıl daha malzeme çalışmasını sürdürmek zorundayız” dedi.
30 kişilik bir ekiple zamana karşı titizlikle yürütülen kazılarda sürtme taş aletleri, öğütme taşı, oluklu taş gibi eserlerin ortaya çıkarıldığını söyleyen Ayşe Tuba Ökse,” bu aletlerden başka en çok karşımıza yontma taş aletler çıktı. Çakmak taşı gibi eserler. Hayvan kemiğinden üretilmiş delici eserlerle de karşılaşıyoruz. Bütün bunlar içerisinde kabartmalar, heykeller ve bezemeli aletler de var. Örneğin; bir kemik aleti üzerinde bir yılan kabartması oluyor ya da oluklu taşlar dediğimiz kemik aletlerinin biçimlendirildiği taşların üzerinde yılan kabartmaları bulunuyor. Bu eserler ile de çok karşılaştık. 3 tane heykelimiz var; çukur yapı içerisinde 2 domuz ve 1 tane de insan heykelimiz var” diye konuştu.
Gre Fılla, Göbeklitepe ile çağdaş ve aynı dönemde kullanılmış olduğunu bildiklerine dikkat çeken Ökse,
“Burası, Göbeklitepe’de açığa çıkmış olan yuvarlak yapıların benzerlerine sahip. Her birinin içerisinde 4 adet yüksek paye var; bunların çatıyı taşıyan yaklaşık 2-3 metre kadar derinlikleri var. Çapları da 8 ile 10 metre arasında değişiyor. Burada ortalama 25 kişi oturabiliyor. Bölge bazında buraya en eski yerleşimler, diyebiliriz” dedi.
