Peru’da arkeologlar Áspero arkeolojik sahasında Amerika kıtasının bilinen en eski medeniyeti olan Caral’ın önemli bir parçası olan antik balıkçı yerleşiminde 5.000 yıllık bir geçmişe sahip, yüksek sosyal statüdeki bir kadının etkileyici mezarını gün ışığına çıkardı. Caral Arkeolojik Bölgesi’nden Dr. Ruth Shady Solís ve ekibinin titiz çalışmaları sayesinde ortaya çıkan bu iyi korunmuş kalıntılar, erken And toplumunda kadınların üstlendiği nüfuzlu rollere dair benzersiz bir pencere açıyor.
Mezarın derinliklerinden çıkan manzara adeta büyüleyiciydi. Kadın, özenle dokunmuş çok sayıda pamuklu kumaşa ve hasır bir paspasa sarılmıştı. Ancak onu diğerlerinden ayıran en çarpıcı özellik, canlı makav tüylerinden yapılmış, göz alıcı bir tüy mantoydu. Bu mantonun üzerindeki işlemeler, And Dağları’nda tüy işçiliğinin bilinen en eski örneklerinden birini gözler önüne seriyordu. Kadın yalnız değildi; yanına, onun yüksek sosyal konumunu açıkça gösteren zengin bir cenaze hediyesi seçkisi bırakılmıştı. Bu hediyeler arasında zarifçe işlenmiş kaplar, dokuma aletleri, bir kemik iğne, muhtemelen uzak Amazon havzasından getirilmiş bir deniz kabuğu ve otuzdan fazla tatlı patates bulunuyordu. Bu değerli eşyalar, Caral toplumunun Amazon’a kadar uzanan gelişmiş ticaret ağlarının da somut birer kanıtıydı.
Peru Devleti’nin yaptığı resmi açıklamaya göre, bu tüylerle bezenmiş panel ve diğer incelikli işçilik ürünü nesnelerin keşfi, Caral uygarlığı döneminde oldukça uzmanlaşmış tekniklerin varlığını kesin bir şekilde ortaya koyuyor. Özellikle tüy sanatı, bu kadim toplumun ulaştığı estetik anlayışı ve sembolik derinliği çarpıcı bir biçimde yansıtıyor.
Bu önemli mezar alanı, başkent Lima’nın yaklaşık 180 kilometre kuzeyinde, antik balıkçı yerleşimi Áspero’nun kalbindeki Huaca de los Ídolos’ta yer alıyor. MÖ 3000 ila 1800 yılları arasında gelişen Áspero, antik Mısır, Sümer ve Çin gibi büyük medeniyetlerle aynı dönemde var olmuş ancak onlardan tamamen bağımsız bir şekilde gelişmiş olan Caral’ın hayati bir uydu şehriydi. Gün ışığına çıkarılan kalıntılar, yapılan tahminlere göre 20 ila 35 yaşları arasında ve yaklaşık 1,5 metre boyunda bir kadına ait. Özellikle dikkat çekici olan nokta ise, bölgedeki insan kalıntıları için oldukça nadir bir durum olan derisinin, tırnaklarının ve saçının bazı kısımlarının şaşırtıcı derecede iyi korunmuş olması.
Arkeologlar, bu yeni keşfin, son yıllarda Áspero’da bulunan “Dört Tupus’un Hanımı” ve “Seçkin Adam” gibi diğer seçkin mezarlarla benzerlikler gösterdiğine dikkat çekiyor. Bu durum, Caral’ın seçkin sınıfı arasında belirli törensel gömü uygulamalarının olduğunu düşündürüyor. Elde edilen bu yeni kanıtlar, kadınların Caral toplumunda özel bir statüye ve güce sahip olduğu yönündeki hipotezi daha da güçlendiriyor.
Şu anda, farklı disiplinlerden uzmanlardan oluşan bir ekip, kadının sağlığı, beslenmesi, ölüm nedeni ve onunla birlikte gömülen nesnelerin sosyokültürel anlamı hakkında daha derinlemesine bilgi edinmek amacıyla kalıntıları ve diğer eserleri titizlikle analiz ediyor. Arkeolog David Palomino, bu önemli keşfin, yöneticilerin genellikle erkek olduğu yönündeki yerleşik inanışa meydan okuduğunu ve Caral medeniyetinde kadınların oynadığı kritik rolleri gün yüzüne çıkardığını vurguluyor.
Bereketli Supe Vadisi’nin bağrında yükselen ve 2009 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilen Caral şehri, karmaşık toplumsal yapısı ve kültürel zenginliğiyle adeta bir zaman kapsülü işlevi görüyor. Bu son keşif de gösteriyor ki, Caral, kadim sakinlerinin yaşamlarına dair paha biçilmez bilgiler sunmaya ve tarihin tozlu sayfalarını aralamaya devam edecek.
Kapak Görseli: Caral uygarlığından 5000 yıllık bir kadına ait kalıntılar. Kredi: Peru Kültür Bakanlığı (Ministerio de Cultura del Perú)
