780.000 yıl önce Gesher Benot Ya’akov’da yaşayan homininler, balıkları pişirerek yemeyi seviyorlardı.
İsrailli araştırmacılar Pazartesi günü, ateşin yemek pişirmek için kullanıldığına dair en eski kanıtın bulunduğunu söylediler.
Yiyecekleri ısı veya ateşle hazırlamak, insanlara özgü bir aktivitedir. Bununla birlikte, atalarımızın tam olarak ne zaman yemek pişirmeye başladığı, arkeologlar arasında bir tartışma konusu olmuştur, çünkü eskiden ocağın sadece sıcaklık için değil, yemek hazırlamak için kullanıldığını kanıtlamak zordur.
Nature Ecology and Evolution dergisinde yayınlanan yeni bir araştırmaya göre, yemek pişirmenin ilk “kesin kanıtı” 170.000 yıl önce Neandertaller ve erken Homo sapiens tarafından yapıldı.
Bu tarihi 600.000 yıldan daha geriye iten çalışma, Tel Aviv Üniversitesi Steinhardt Doğa Tarihi Müzesi’nde arkeolog olan ilk yazarı Irit Zohar’ın 16 yıllık çalışmasının sonucudur.
Araştırmacılara göre, keşfin, insanların nasıl evrimleştiğine dair anlayışımız için etkileri var ve sözde ilkel atalarımızın daha önce düşünülenden çok daha gelişmiş olduğunu ortaya koyuyor. Ayrıca, yazarlara göre, insan gelişiminde avlanmaya karşı balıkçılığın rolünü vurgulamaktadır.
Gesher Benot Ya’akov (“İbranice’de “Jacob Köprüsü’nün Kızları”) Ürdün Nehri kıyısında yer almaktadır. Bir zamanlar Hula paleo gölünün kıyısında zengin, bataklık bir bölgeydi ve homininler, iki metre uzunluğundaki dev sazanlar, filler ve yerel meyve ve bitkilerle avlanmak ve ziyafet çekmek için 100.000 yıl boyunca orada kalacaklardı.
Daha önce Gesher’de keşfedilen yanmış çakmaktaşı aletleri, yerlilerin ateşi nasıl kullanacaklarını bildiklerini öne sürdü. Yine de, yanmış eserler veya tortular, yangının doğal, kazara veya kasıtlı olarak yapılmış ve kontrol edilmiş olup olmadığını ve sıcaklık, yemek pişirme veya çöp bertarafı için kullanılıp kullanılmadığını bize söylemek için genellikle yetersizdir.
Ancak Gesher’de, ekskavatörler Tel Aviv Üniversitesi Doğa Tarihi Müzesi ve Oranim Akademik Koleji’nde arkeolog ve deniz biyoloğu olan Dr. Irit Zohar’a göre alışılmadık bir şey fark ettiler. Çalışmanın baş yazarı Zohar’a göre, yanmış çakmaktaşlarıyla aynı katmanlarda 40.000 balık kalıntısı keşfedildi ve bunların yüzde 95’inden fazlası dişlerdi.
Tüm kemiklere ne oldu? En olası açıklama, balıkların pişirilmiş olmasıydı, çünkü bu kemikleri yumuşatır (bu yüzden balık kemikleri jelatin yapmak için sıklıkla kullanılır). Sonuç olarak, geride kalan kemikler hızla ayrışacak ve arkeologların yaklaşık bir milyon yıl sonra keşfetmeleri için sadece dişler bırakacaktı.
Dişler, bu hipotezi test etmek için emayeyi oluşturan nanokristalleri incelemek için X-ışını kırınımı kullanılarak incelendi. Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’ndeki X-ışını laboratuvarının yöneticisi Dr. Jens Najorka, bu kristalin yapıların ısıtıldığında büyüdüğünü açıklıyor. Najorka, Geser’den gelen balık dişleri üzerindeki emayedeki kristallerin, aslında, 500 santigrat dereceden daha düşük-orta dereceli ısı uygulamasıyla tutarlı olarak hafif bir boyut genişlemesi sergilediğini bildirmektedir.
Zohar’a göre, düşük sıcaklık önemlidir çünkü pişirmeyi gösterir, oysa daha yüksek bir sıcaklık, artıkların yakıt olarak veya atık bertaraf yöntemi olarak ateşe atılarak yakıldığı anlamına gelirdi.
Önceki araştırmalar, Geser’de bulunan yanmış çakmaktaşlarının, doğal bir çalı yangınında yanmış gibi rastgele dağıtılmadığını, ancak yoğun konsantrasyonlarda bulunduğunu, muhtemelen homininlerin kasıtlı olarak ve tekrar tekrar ocak yaptıkları ve on binlerce yıl boyunca ateşlerini yaktıkları yerleri işaretlediğini göstermiştir.
Kudüs İbrani Üniversitesi’nde emerita profesörü ve Gesher kazısından sorumlu arkeolog Naama Goren-Inbar’a göre, son çalışmanın bulguları “yalnızca yerlilerin yangını kontrol edebileceği sonucunu güçlendiriyor.”
Kapak Fotoğrafı: Balık pişiren homininlerin illüstrasyonu. Ella Maru / Tel Aviv Üniversitesi
