Nature Human Behavior’da yayınlanan yeni bir araştırmaya göre, İsrail’in merkezindeki Qesem Mağarası’nda bulunan pişmiş çakmaktaşı aletler, erken homininlerin (ilk insanların) ateş sıcaklığını kontrol edebildiklerini ve hayatta kalma becerilerinin düşünülenden çok daha gelişmiş olduğunu göstermekte.
Yapılan bu yeni araştırmaya göre taş aletler yapmak için kontrollü ateş kullanımın 300,000 yıl öncesine dayandığı düşünülmekte. Bu keşif insan türünün beyinsel ve kültürel olarak gelişmişliğini doğrulamakta.
İsrail’deki Weizmann Bilim Enstitüsü’nden arkeolog Filipe Natalio tarafından hazırlanan makale de çakmaktaşının düşük sıcaklıklarda ısıtılmasının yontulma işleminde kolaylık sağladığı ve aletlerin belirli kesme işlemleri için alet yapım ustalarının kontrollü olarak ateşi kullandıkları düşünülmekte.
Günümüzde bir çok araştırmacı ateşin insanlar tarafından kullanımın çok daha geç dönemlerde olduğunu düşünmekte. Bu konuya dair bir açıklamada düşüncelerini dile getiren Bergen Üniversitesi’nden antropolog Silje Evjenth “Şahsen, sıcak yiyecek ve sıcak ateş olmadan homininlerin Avrasya’nın soğuk ikliminde uzun süre hayatta kalamayacaklarını düşünüyorum, ancak bazı araştırmacılar hala kontrollü ve alışılmış ateş kullanımının oldukça geç geldiğini savunuyor” dedi.
Eğer Qesem Mağarası’ndaki homininler 300.000 yıl önce ateşi bir teknoloji olarak ve alet üretim stratejilerinin bir parçası olarak kullanıyorlarsa, bu ileri düzeyde ateş kullanımının bir işaretidir. Ve bu nedenle, homininlerin ateşi nasıl ve ne zaman kontrol ettiklerini ve günlük yaşamlarında onu rastgele kullandıklarını anlamamıza da yardımcı olabilir.
Yine makaleye bağlı olmadan görüşlerini bildiren başka bir antropolog olan Cenevre Üniversitesi’nde Katja Douze’ye göre , hem Homo sapiens hem de Neandertaller “şüphesiz yeni makalede açıklanan ısıl işlemi uygulamak için gerekli bilişsel yeteneklere sahiptiler” dedi.
Aslında bu alet yapım tekniği arkeologlar tarafından bilinmektedir. Önceki araştırmalar, uygulamanın 420.000 ila 200.000 yıl önce Doğu Akdeniz’de uygulandığını gösteriyor. Yanmış çakmaktaşı parçaları bu uygulamayı ima ediyordu, ancak bunun rastgele bir şey olup olmadığı ya da insanların taş aletler yapmak amacıyla yangınlarını gerçekten kontrol edip etmedikleri açık değildi.
Douze, tahta mızrak üretmek için ateş kullanma uygulamasının yaklaşık 400.000 yıl öncesine dayandığını, ancak çakmaktaşı için ısıl işleminin daha yüksek bir çaba ve bilgi gerektiği eğer ısıtma süresinin iyi yönetilmezse taşın hemen kırılacağını ve kullanılamayacağını söyledi. Yeni yapılan araştırmalara göre “bu ustalığın yalnızca çok eski değil, aynı zamanda karmaşık olduğunu” gösteriyor.
Yapılan Analizler
Bu ısıl işlemin kanıtı olarak Natalio ve meslektaşları, eski geçmişinde yangınlara ev sahipliği yaptığı bilinen Qesem Mağarası’nda bulunan iki tür çakmaktaşı aleti analiz ettiler. Çakmaktaşı parçaların ısıtıldığı sıcaklığı tahmin etmek için spektroskopik bir kimyasal analiz ve makine tekniği kullandılar. Sonuçlar, bıçakların 413 santigrat dereceye kadar ısınan pullardan daha düşük olan 259 santigrat dereceye ısıtıldığını gösterdi. Aynı yerde bulunan tencere kapakları, 447 dereceye ulaşan sıcaklıklarla daha da ısıtıldı.
Douze için, bıçaklar ve çakmaktaşı yontulması için farklı ısıtma sıcaklıklarının gösterilmesi çalışmanın en önemli noktasıydı.
Douze, “Bu fark aynı zamanda bu sitedeki taşın kasıtlı olarak ısıtılması konusunda kesinlikle hiçbir şüphenin olmamasını sağlıyor” dedi. “Şimdi, bu homininlerin sahadaki bloklarını nasıl ısıtmaya başladıkları ve farklı ısıtma sıcaklıklarını nasıl yönettikleri belirlenecek.”
Douze tarafından belirtilen olasılıklar, bloklarını yerleştirdikleri şöminelerin altında kum banyolarının veya gerekli sıcaklıkların her birini elde etmek için gerekli olan muhtemelen birden fazla ısıtma sisteminin kullanımını içeriyor.
Araştırmacılar bulgularını ispat için deneysel arkeoloji den yararlandılar. Çakmaktaşının ısıtıldığında pul pul ayrılmanın kolaylaşması ve daha iyi yüzeyler elde edilmeside araştırmanın ispatı olarak görüldü.
Bentsen’in açıklamalarına göre bu yapım aşamaları düşünülenden daha karmaşık aşamalar ve beceriler gerektiriyor.
.“Önceden planlama ve bir sürecin birçok farklı adımını anlama yeteneği hayati bir hayatta kalma becerisidir” dedi. “Bu süreç birçok adım ve dikkatli planlama gerektiriyor; hangi kayaların ısıtılacağını bilmeniz ve tüm kayaları ve yakıtı toplamanız gerekir. Yeterince ısı yaratmalısınız – çok sıcak değil, çok soğuk değil – ve yangının ne kadar süreceğini anlamalısınız. Ve ısıtıldıktan sonra, kullanılmadan veya üzerinde çalışılmadan önce kayaların dikkatlice soğumasına izin verilmelidir”.
Qesem ekibinin çalışması, erken homininlerin bu süreçte 300.000 yıl önce veya daha öncesinde ustalaştığını ve bunun da bize düşünmek için çok fazla kanıt verdiğini gösteriyor.
