2 February 2023 Gelecek Geçmişin Ürünüdür

Geleneksel düşünceye meydan okuyan antik yerleşimler “Karahantepe ve Taş Tepeler”

İnsanlık tarihinin 12 bin yıl öncesine ışık tutan ve arkeoloji dünyasının en büyük keşiflerinden biri olarak kabul edilen Şanlıurfa’daki Göbeklitepe’nin ardından aynı bölgede “Taş Tepeler” adı altında yeni çalışmalara başlandı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Türkiye Turizm Tanıtma ve Geliştirme Ajansı (TGA), insanlık tarihindeki değişimin yaşandığı coğrafyayı ve avcı-toplayıcı düşünce tarzından büyük bir dönüşümü ortaya çıkarmayı amaçlayan projesini Taş Tepeler’i 21-27 Eylül 2021 tarihleri ​​arasında bir dizi ziyaret, toplantı ve etkinlikle duyurdu.

Taş Tepeler Projesi yedi alanda yürütülen arkeolojik kazı ve araştırmaları içermektedir: Göbeklitepe, Karahantepe, Gürcütepe, Sayburç , Çakmaktepe, Sefertepe ve Yeni Mahalle höyüğü.

Şanlıurfa bölgesi uygarlık tarihinde örgütlü emeğin ve uzmanlaşmanın ilk örneklerine ev sahipliği yapmaktadır. 2021 ile 2024 yılları arasında, UNESCO Dünya Mirası Alanı Göbeklitepe’de bulunanlara benzer 250’den fazla T şeklinde megalit bloğun bulunduğu Karahantepe de dahil olmak üzere toplam 12 yerde kazılar yapılacak. Bu kazılardan elde edilen buluntuların, tarih öncesi çağlardaki insanlık bilgimize, günlük yaşamları ve ritüelleri de dahil olmak üzere, önemli ve geniş kapsamlı katkılar sağlayacağına inanılmaktadır.

Şanlıurfa’da Neolitik Çağ’ın erken evrelerini yansıtan Göbeklitepe’ye benzer birçok yerleşim yeri olduğu tahmin edilmektedir.

Karahantepe'de hayvan tasvirlerinin yer aldığı 250'den fazla T şeklinde megalit bulunuyor. Fotoğraf: TGA
Karahantepe’de hayvan tasvirlerinin yer aldığı 250’den fazla T şeklinde megalit bulunuyor. Fotoğraf: TGA

12.000 yıl önce sığınakların konutlara dönüşmesinin başlangıcı olarak kabul edilen ve köylerin ortaya çıktığı Taş Tepeler’de, tabakalı bir toplum oluşmuş ve temel ticaret yapabilme yeteneği gelişmiştir.

Bölgedeki anıtsal megalitik yapıların, insanların toplandığı ortak alanlar olduğuna inanılıyor.

Dicle ve Fırat nehirleri arasındaki yüksek kireçtaşı platoda bir tepenin yamacına oyulmuş Karahantepe’deki kazıya öncülük eden İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Prehistorya Profesörü Necmi Karul, “Artık tarihe farklı bir bakış açısına sahibiz” diyor.

Necmi Karul, Eylül ayındaki bir sunumunda, “Bulgularımız, dünya çapında hala okul kitaplarında görülen yerleşik yaşamın çiftçilik ve hayvancılıktan kaynaklandığı algısını değiştiriyor. Bu, insanların hala avcı-toplayıcıyken başladığını ve tarımın yerleşik yaşamın bir nedeni değil, sonucu olduğunu gösteriyor” dedi.

Taş Tepeler harita

Bir uçtan bir uca 200 kilometrelik bir alanı kaplayan Taş Tepeler, en eski yerleşik topluluklara ev sahipliği yapmış bir Anadolu ve Yukarı Mezopotamya bölgesidir.

Bildiğimiz kadarıyla Taş Tepeler, yerleşikliğin ve toplumsal birliğin yeryüzündeki ilk örneğidir. İnsanların yaklaşık 1.500 yıl boyunca yaşadığı Karahantepe’de kutsal ve laik mekanlar aynı anda inşa edildi ve hiçbir çiftlik bitki örtüsü kalıntısına rastlanmadı.

Eskiden göçebe insanların ibadet için geldiği tek yer olduğu düşünülen Göbeklitepe, şimdi eş zamanlı yerleşimlerin bir parçası olarak görülüyor. Son çalışmalar, Göbeklitepe’deki evsel yapıları da ortaya çıkardı. Karul, “Bu bölgede dünyanın en eski köylerinde ilk kez anıtsal yapılarla karşılaşıyoruz” diyor.

Prof. Dr. Necmi Karul
Prof. Dr. Necmi Karul

Geleneksel düşünceye meydan okumak

Bilim adamları, yaklaşık 10.000 yıl önce bitki ve hayvanların evcilleştirilmesinin insanları yerleşik bir yaşam tarzı benimsemeye zorladığını ve gıda üretimindeki artışın karmaşık topluluklar kurmalarını ve medeniyet için temel oluşturmalarını sağladığını uzun zamandır varsayıyorlar. Bununla birlikte, Taş Devri insanlarının teknik olarak gerekli olmaktan ziyade manevi faaliyetler için kalıcı binalar inşa ettiğine dair ortaya çıkan kanıtlar, işbölümü ve ortak tören temaları ile büyük ölçekli bir medeniyetten yoksun olduklarına dair geleneksel bilgeliğe meydan okuyor.

Buz Devri’nin sonuyla aynı zamana denk gelen Neolitik çağ, insanlığın yiyecek aramadan çiftçiliğe muazzam geçişini sembolize ediyor.

İstanbul Üniversitesi arkeoloji fahri profesörü Mehmet Özdoğan, “Bilim camiasının bu ezber bozan araştırmayı sindirmesi ve kabul etmesi zaman alacak” dedi.

 Taş Tepeler – Sayburç
Taş Tepeler – Sayburç

“Artık bildiklerimizi, yani uygarlığın, insanlar aç olduğu için buğday yetiştirmeye başlayan yatay bir toplumdan doğduğunu yeniden düşünmeli ve bu dönemi çok yönlü toplumuyla değerlendirmeliyiz. Aile hukukundan mirasa, devletten bürokrasiye kadar günümüz uygarlığının temelleri Neolitik dönemde atıldı”

12 bin yıl önce sığınağın meskene dönüştüğü ve gerçek köylerin ortaya çıktığı sürecin başlangıcı olduğu düşünülen Taş Tepeler’de, insanlığın ilk çanak çömlek kullanımı ve temel ticaret girişimlerini yürütebilme becerisine ilişkin buluntular bulunuyor. Bölgedeki anıtsal yapıların insanların bir araya geldiği ortak alanlar olduğuna inanılıyor.

Karahantepe, Şanlıurfa’nın ilginç kireçtaşı otantik arazi yapısı içinde yükseliyor. Bu kalker kayaçlar buluntuların ana malzemesidir.

Karahantepe'yi Göbeklitepe'den ayıran insan tasvirleri ve üç boyutlu insan heykelleri bulundu.
Karahantepe’yi Göbeklitepe’den ayıran insan tasvirleri ve üç boyutlu insan heykelleri bulundu.

Karul, Karahantepe’nin dairesel odalarının önceden planlandığını ve “anakayanın çok ustaca işlenmesinin etkileyici bir tarih öncesi mimari mühendisliği ortaya çıkardığını” söylüyor. “Farklı amaçlarla birden fazla yapı inşa etmek, karmaşık bir inanç sisteminin yansımasıdır. Dinden gerçek anlamıyla bahsetmek mümkün değil ama radikal bir şekilde ortaya konan bir dizi farklı, sınırlı ritüel görüyoruz.”

Böceklerden memelilere kadar uzanan taş kabartmalarda, erkeklerin kafalarını yakalayan saldıran hayvanlar gösterilmiştir. Karul’a göre, insanların kendilerini hayvanlar dünyasından ayrı görmeye başladığını gösteren yaklaşık 200 yıl öncesine ait Göbeklitepe’dekinden daha fazla insan görüntüsü var. Karahantepe’de düzinelerce T şeklinde dikilitaş -insan formunun soyut tasvirleri- keşfedildi.

Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi, Göbeklitepe D tapınağının replikası
Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi, Göbeklitepe D tapınağının replikası

Tüm hayvanlar saldırgan olarak tasvir edilmiştir ve hepsi erkeksi hayvanlardır. Taşların üzerinde birkaç motifin bulunmasının bazı ortaklıkların varlığına işaret ettiğini belirten Karul, “Toplumların ortak hafızaları olduğunu gösteriyor. Karahantepe’yi Göbeklitepe ile birlikte düşündüğümüzde mantıklı geliyor. Yaklaşık 1500 yıllık süreci anlaşılır hale getirmeye çalışıyoruz.”

2007 yılında birinci derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edilen Karahantepe, Tek Tek Dağları Milli Parkı içinde yer alıyor.

Şanlıurfa şehir merkezine 46 kilometre uzaklıkta bulunan Karahantepe 1997 yılında keşfedildi. Alanda ilk kazılar 2019 yılında başlatıldı. Karahantepe’de hayvan tasvirleri bulunan 250’den fazla T şeklinde megalit bulunuyor.

Bu stel ve heykellerin yer aldığı sergi Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi’nde açıldı .

Kapak Fotoğrafı: Karahantepe. TGA

Banner
Benzer Yazılar

Dev Kertenkeleler Milyonlarca Yıl Boyunca Yavaş Yavaş Uçmayı Öğrendi!

30 Ekim 2020

30 Ekim 2020

Dinozorların yanında yaşayan Pterodactyl’ler ve diğer ilgili kanatlı sürüngenler, milyonlarca yıl boyunca gökyüzünün ölümcül efendileri olmak için uçma yeteneklerini istikrarlı...

Monolitler: Gizemli Heykeller mi? Yoksa Bir Kurgu mu?

7 Aralık 2020

7 Aralık 2020

Geçtiğimiz günlerde haber sitelerinde gizemli monolit bulundu haberleri dolaştı. Gizemli heykeller monolitler, son birkaç hafta içinde en son Wight Adası’nda...

Roopkund Gölündeki Yüzlerce İskelet DNA Analizleriyle Şaşırttı

25 Şubat 2021

25 Şubat 2021

Himalayalar’ın yüksek kesimlerinde  Roopkund adı verilen bir buzul gölü bulunmaktadır. Bu göl yöresel halk tarafından Gizem gölü ya da İskeletler gölü...

Dünyanın en kuzeydeki Paleolitik yerleşimi, Kuzey Kutbu’ndaki Kotelny Adası’nda keşfedildi

20 Ağustos 2021

20 Ağustos 2021

Paleolitik dönemde, homininler küçük gruplar halinde yaşadılar ve bitki toplayarak, balık tutarak ve vahşi hayvanları öldürerek ya da leş yiyerek...

Romalılarda çarmıha germenin ilk kanıtı Cambridgeshire köyünde keşfedildi

9 Aralık 2021

9 Aralık 2021

İngiltere’nin Cambridgeshire köyünde, Romalıların suçlulara uyguladıkları ceza yöntemi çarmıha gerilmenin en eski kanıtı keşfedildi. Çarmıha gerilme yöntemi Roma döneminin en...

Daskyleion antik kentinde Pers-Yunan savaşlarını anlatan taş kabartmalar bulundu

16 Ağustos 2021

16 Ağustos 2021

Balıkesir’in Bandırma ilçesindeki Dascylium antik kentinde, M. Ö. 5. yüzyılda Yunanlılar ve Persler arasındaki bir savaşı tasvir eden bir kabartma...

Arkeologlar, 4.300 yıllık bir Çin Piramidi’nde taşa oyulmuş bir kralın portresini ortaya çıkardılar.

11 Ağustos 2022

11 Ağustos 2022

Arkeologlar, Çin’in kuzeybatısındaki Shaanxi eyaletindeki Shenmu bölgesinde 4.300 yıllık Shimao Piramidi’nin eteklerinde taşa oyulmuş bir kralın portresini ortaya çıkardılar. Shimao...

Rusya’da 2.100 yıllık Afrodit madalyonu ortaya çıkarıldı

29 Ekim 2022

29 Ekim 2022

Karadeniz ile Azak Denizi arasında kalan Taman yarımadasında devam eden kazılarda Tanrıça Afrodit rahibesi olduğu düşünülen bir genç kıza ait...

Doğu Çin’de 1500 kilo bronz sikke bulundu

19 Aralık 2022

19 Aralık 2022

Doğu Çin’in Jiangsu Eyaleti’nde Tang (618-907) ve Song (960-1279) hanedanlarına ait 1500 kilo bronz sikke keşfedildi. Sikkeler saman ipleriyle birbirine...

İranlı Arkeologlar, Nahavand Kentindeki Laodikea Tapınağı’nı Aramaya Devam Edecek

12 Ocak 2021

12 Ocak 2021

İranlı arkeologlar, İran’ın batısındaki Hamedan eyaletindeki modern Nahavand kasabasının altına gömüldüğüne inanılan esrarengiz Laodikea Tapınağı kalıntılarını gün yüzüne çıkarmak için son bir girişimde bulunacaklar. ...

Aizanoi kazılarında kemik atölyesi ortaya çıkarıldı

13 Kasım 2021

13 Kasım 2021

UNESCO Dünya Geçici Miras Listesi’nde yer alan Aizanoi Antik Kenti’nde gerçekleştirilen kazı çalışmalarında kemik atölyesi ve kandil dükkanı ortaya çıkarıldı. İkinci...

Mezolitik Taş Devri’nde bir çocuk kuş tüyleri, bitki lifleri, kürkü ve köpeği ile gömülmüş

4 Kasım 2022

4 Kasım 2022

Finlandiya’nın doğusunda Outokumpu belediyesi sınırları içinde kalan Majoonsuo’da gerçekleştirilen kazılarda Mezolitik Taş Devri’ne ait bir mezar alanı keşfedildi. Mezar alanında...

Bohemya Orta Çağ Mezarlığında Afrika Kökenli Kadın Kafatası Bulundu

20 Ocak 2022

20 Ocak 2022

Bohemya bölgesinde yer alan Tetin Kalesi yakınlarında bulunan bir Orta Çağ mezarlığını kazan arkeologlar, Afrika kökenli bir kadına ait olduğunu...

Yıkım çalışmaları sırasında 2 bin 500 yıllık boğa figürlü kırlent ortaya çıktı

20 Nisan 2022

20 Nisan 2022

Sinop’ta Kent Meydanı Millet Bahçesi projesi için tarihi surların önünde bulunan yapıların yıkım çalışmaları sırasında 2 bin 500 yıllık boğa...

İskoçya’da 170 milyon yıllık pterosaur fosili bulundu

23 Şubat 2022

23 Şubat 2022

Bilim insanları, tarih öncesi kanatlı sürüngenlerin dünyanın en iyi korunmuş iskeleti olarak tanımlanan 170 milyon yıllık bir pterosaur fosilinin İskoçya’daki...

Yorumlar
Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

[mc4wp_form id=”621″]