22 April 2024 Gelecek Geçmişin Ürünüdür

Geleneksel düşünceye meydan okuyan antik yerleşimler “Karahantepe ve Taş Tepeler”

İnsanlık tarihinin 12 bin yıl öncesine ışık tutan ve arkeoloji dünyasının en büyük keşiflerinden biri olarak kabul edilen Şanlıurfa’daki Göbeklitepe’nin ardından aynı bölgede “Taş Tepeler” adı altında yeni çalışmalara başlandı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Türkiye Turizm Tanıtma ve Geliştirme Ajansı (TGA), insanlık tarihindeki değişimin yaşandığı coğrafyayı ve avcı-toplayıcı düşünce tarzından büyük bir dönüşümü ortaya çıkarmayı amaçlayan projesini Taş Tepeler’i 21-27 Eylül 2021 tarihleri ​​arasında bir dizi ziyaret, toplantı ve etkinlikle duyurdu.

Taş Tepeler Projesi yedi alanda yürütülen arkeolojik kazı ve araştırmaları içermektedir: Göbeklitepe, Karahantepe, Gürcütepe, Sayburç , Çakmaktepe, Sefertepe ve Yeni Mahalle höyüğü.

Şanlıurfa bölgesi uygarlık tarihinde örgütlü emeğin ve uzmanlaşmanın ilk örneklerine ev sahipliği yapmaktadır. 2021 ile 2024 yılları arasında, UNESCO Dünya Mirası Alanı Göbeklitepe’de bulunanlara benzer 250’den fazla T şeklinde megalit bloğun bulunduğu Karahantepe de dahil olmak üzere toplam 12 yerde kazılar yapılacak. Bu kazılardan elde edilen buluntuların, tarih öncesi çağlardaki insanlık bilgimize, günlük yaşamları ve ritüelleri de dahil olmak üzere, önemli ve geniş kapsamlı katkılar sağlayacağına inanılmaktadır.

Şanlıurfa’da Neolitik Çağ’ın erken evrelerini yansıtan Göbeklitepe’ye benzer birçok yerleşim yeri olduğu tahmin edilmektedir.

Karahantepe'de hayvan tasvirlerinin yer aldığı 250'den fazla T şeklinde megalit bulunuyor. Fotoğraf: TGA
Karahantepe’de hayvan tasvirlerinin yer aldığı 250’den fazla T şeklinde megalit bulunuyor. Fotoğraf: TGA

12.000 yıl önce sığınakların konutlara dönüşmesinin başlangıcı olarak kabul edilen ve köylerin ortaya çıktığı Taş Tepeler’de, tabakalı bir toplum oluşmuş ve temel ticaret yapabilme yeteneği gelişmiştir.

Bölgedeki anıtsal megalitik yapıların, insanların toplandığı ortak alanlar olduğuna inanılıyor.

Dicle ve Fırat nehirleri arasındaki yüksek kireçtaşı platoda bir tepenin yamacına oyulmuş Karahantepe’deki kazıya öncülük eden İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Prehistorya Profesörü Necmi Karul, “Artık tarihe farklı bir bakış açısına sahibiz” diyor.

Necmi Karul, Eylül ayındaki bir sunumunda, “Bulgularımız, dünya çapında hala okul kitaplarında görülen yerleşik yaşamın çiftçilik ve hayvancılıktan kaynaklandığı algısını değiştiriyor. Bu, insanların hala avcı-toplayıcıyken başladığını ve tarımın yerleşik yaşamın bir nedeni değil, sonucu olduğunu gösteriyor” dedi.

Taş Tepeler harita

Bir uçtan bir uca 200 kilometrelik bir alanı kaplayan Taş Tepeler, en eski yerleşik topluluklara ev sahipliği yapmış bir Anadolu ve Yukarı Mezopotamya bölgesidir.

Bildiğimiz kadarıyla Taş Tepeler, yerleşikliğin ve toplumsal birliğin yeryüzündeki ilk örneğidir. İnsanların yaklaşık 1.500 yıl boyunca yaşadığı Karahantepe’de kutsal ve laik mekanlar aynı anda inşa edildi ve hiçbir çiftlik bitki örtüsü kalıntısına rastlanmadı.

Eskiden göçebe insanların ibadet için geldiği tek yer olduğu düşünülen Göbeklitepe, şimdi eş zamanlı yerleşimlerin bir parçası olarak görülüyor. Son çalışmalar, Göbeklitepe’deki evsel yapıları da ortaya çıkardı. Karul, “Bu bölgede dünyanın en eski köylerinde ilk kez anıtsal yapılarla karşılaşıyoruz” diyor.

Prof. Dr. Necmi Karul
Prof. Dr. Necmi Karul

Geleneksel düşünceye meydan okumak

Bilim adamları, yaklaşık 10.000 yıl önce bitki ve hayvanların evcilleştirilmesinin insanları yerleşik bir yaşam tarzı benimsemeye zorladığını ve gıda üretimindeki artışın karmaşık topluluklar kurmalarını ve medeniyet için temel oluşturmalarını sağladığını uzun zamandır varsayıyorlar. Bununla birlikte, Taş Devri insanlarının teknik olarak gerekli olmaktan ziyade manevi faaliyetler için kalıcı binalar inşa ettiğine dair ortaya çıkan kanıtlar, işbölümü ve ortak tören temaları ile büyük ölçekli bir medeniyetten yoksun olduklarına dair geleneksel bilgeliğe meydan okuyor.

Buz Devri’nin sonuyla aynı zamana denk gelen Neolitik çağ, insanlığın yiyecek aramadan çiftçiliğe muazzam geçişini sembolize ediyor.

İstanbul Üniversitesi arkeoloji fahri profesörü Mehmet Özdoğan, “Bilim camiasının bu ezber bozan araştırmayı sindirmesi ve kabul etmesi zaman alacak” dedi.

 Taş Tepeler – Sayburç
Taş Tepeler – Sayburç

“Artık bildiklerimizi, yani uygarlığın, insanlar aç olduğu için buğday yetiştirmeye başlayan yatay bir toplumdan doğduğunu yeniden düşünmeli ve bu dönemi çok yönlü toplumuyla değerlendirmeliyiz. Aile hukukundan mirasa, devletten bürokrasiye kadar günümüz uygarlığının temelleri Neolitik dönemde atıldı”

12 bin yıl önce sığınağın meskene dönüştüğü ve gerçek köylerin ortaya çıktığı sürecin başlangıcı olduğu düşünülen Taş Tepeler’de, insanlığın ilk çanak çömlek kullanımı ve temel ticaret girişimlerini yürütebilme becerisine ilişkin buluntular bulunuyor. Bölgedeki anıtsal yapıların insanların bir araya geldiği ortak alanlar olduğuna inanılıyor.

Karahantepe, Şanlıurfa’nın ilginç kireçtaşı otantik arazi yapısı içinde yükseliyor. Bu kalker kayaçlar buluntuların ana malzemesidir.

Karahantepe'yi Göbeklitepe'den ayıran insan tasvirleri ve üç boyutlu insan heykelleri bulundu.
Karahantepe’yi Göbeklitepe’den ayıran insan tasvirleri ve üç boyutlu insan heykelleri bulundu.

Karul, Karahantepe’nin dairesel odalarının önceden planlandığını ve “anakayanın çok ustaca işlenmesinin etkileyici bir tarih öncesi mimari mühendisliği ortaya çıkardığını” söylüyor. “Farklı amaçlarla birden fazla yapı inşa etmek, karmaşık bir inanç sisteminin yansımasıdır. Dinden gerçek anlamıyla bahsetmek mümkün değil ama radikal bir şekilde ortaya konan bir dizi farklı, sınırlı ritüel görüyoruz.”

Böceklerden memelilere kadar uzanan taş kabartmalarda, erkeklerin kafalarını yakalayan saldıran hayvanlar gösterilmiştir. Karul’a göre, insanların kendilerini hayvanlar dünyasından ayrı görmeye başladığını gösteren yaklaşık 200 yıl öncesine ait Göbeklitepe’dekinden daha fazla insan görüntüsü var. Karahantepe’de düzinelerce T şeklinde dikilitaş -insan formunun soyut tasvirleri- keşfedildi.

Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi, Göbeklitepe D tapınağının replikası
Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi, Göbeklitepe D tapınağının replikası

Tüm hayvanlar saldırgan olarak tasvir edilmiştir ve hepsi erkeksi hayvanlardır. Taşların üzerinde birkaç motifin bulunmasının bazı ortaklıkların varlığına işaret ettiğini belirten Karul, “Toplumların ortak hafızaları olduğunu gösteriyor. Karahantepe’yi Göbeklitepe ile birlikte düşündüğümüzde mantıklı geliyor. Yaklaşık 1500 yıllık süreci anlaşılır hale getirmeye çalışıyoruz.”

2007 yılında birinci derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edilen Karahantepe, Tek Tek Dağları Milli Parkı içinde yer alıyor.

Şanlıurfa şehir merkezine 46 kilometre uzaklıkta bulunan Karahantepe 1997 yılında keşfedildi. Alanda ilk kazılar 2019 yılında başlatıldı. Karahantepe’de hayvan tasvirleri bulunan 250’den fazla T şeklinde megalit bulunuyor.

Bu stel ve heykellerin yer aldığı sergi Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi’nde açıldı .

Kapak Fotoğrafı: Karahantepe. TGA

Banner
Benzer Yazılar

Araştırmacılar, antik Çin’de uygulanan beş cezadan biri olan Yue’nin (Amputasyon) 3.000 yıllık kanıtını bulmuş olabilir.

8 Mayıs 2022

8 Mayıs 2022

South China Morning Post’a göre, Çin’li araştırmacılar, Çin’in kuzeybatısındaki bir mezarda bulunan iskeletin, suçlulara uygulanan ilk ayak amputasyon (Yue) ceza...

Kibatos Kalesi Deşifre Ediliyor

2 Şubat 2021

2 Şubat 2021

Yalova’nın Altınova ilçesinde Yalova Kıyıları Antik Liman ve Sualtı Yüzey Araştırması kapsamında yaklaşık 2 yıldır sürdürülmekte olan çalışmalar neticesinde Bizans...

Arkeologlar, Çin Seddi’nde 59 adet antik taş el bombası buldu

17 Ekim 2023

17 Ekim 2023

Çinli arkeologlar, Beijing’de UNESCO Dünya Mirası Alanı olan Badaling Çin Seddi’nin batı kısmındaki bir binanın kalıntılarından, 59 antik taş el...

Kral VIII. Henry’nin Talihsiz Eşleri Adına Basılmış Altın Sikkeler Bulundu

9 Aralık 2020

9 Aralık 2020

British Museum bu yılki, çoğunluğu ülkenin metal arama meraklıları tarafından yapılan Taşınabilir Eski Eserler Planına (PAS) kayıtlı keşiflerin ayrıntılarını açıkladı....

İnşaat işçileri 2 bin yıllık Roma mezarları buldu

17 Şubat 2022

17 Şubat 2022

Erken, Orta, Geç Tunç Çağı, Arkaik Dönem, Mısır, Roma, Bizans kültür izlerine ev sahipliği yapan Gazze Şeridi’nde Mısır tarafından finanse...

Göbeklitepe Monoliti Birleşmiş Milletler’de Sergilenecek

15 Mayıs 2021

15 Mayıs 2021

Yerleşik tarihi baştan aşağı değiştiren devrim niteliğinde ki Dünyanın en eski inanç merkezi Göbeklitepe Birleşmiş Milletler’e gidiyor.  Göbeklitepe’de bulunan bir...

Arkeologlar, Hz. Süleyman ve Hz. Davud Dönemine Ait Kraliyet Giysilerinin Kalıntılarını Buldu

29 Ocak 2021

29 Ocak 2021

Antik bakır madeninde, Kral Hz. Davud ve Hz. Süleyman zamanından kalma kraliyet moru kumaş bulundu. Hz. Davut ve Hz. Süleyman...

Dünya’nın En Eski Tekne Yapım Alanı Bouldnor Cliff

5 Ekim 2020

5 Ekim 2020

İngiltere’nin Wight Adası’ndaki Yarmouth’un 1 km doğusunda bulunan Bouldnor Cliff denizin 11 m. aşağısında bulunmuştur. Batıdan doğuya doğru uzanmakta olan...

Eski Bir İnsan Grubu olan Denisovalılar Hakkında Yeni Gelişmeler

15 Kasım 2020

15 Kasım 2020

Şu anda Tibet Budist tapınağı olarak kullanılan dağın kenarındaki Baishiya Karst Mağarası, onlarca bin yıldır Denisovalılar olarak bilinen tarih öncesi...

“Gladyatörler Kenti” olarak bilinen Stratonikeia Antik Kenti’nin ana caddesinin kazı çalışmaları başladı

7 Nisan 2023

7 Nisan 2023

Muğla’nın Yatağan ilçesinde “Gladyatörler kenti” olarak bilinen Stratonikeia Antik Kenti’nin ana caddesinin kazı çalışmaları başladı. Stratonikeia Antik Kenti kazı başkanlığını...

7000 Yıllık Özbaki Höyüğü Sıkıntılı Günler Yaşıyor

25 Kasım 2020

25 Kasım 2020

Tahran’ın 80 km batısında Albroz ilinde bulunan Tepe Özbaki (Özbaki Tappeh) höyüğü yeterli finansman sağlanamadığı için korunma ve restore konusunda...

Thames Nehri’nde 5000 yıllık insan kemiği bulundu

14 Şubat 2022

14 Şubat 2022

Londra Thames Nehri’nde kürek sporu yapan grafik sanatçısı Simon Hunt, nehir yatağı üzerinde bir insan uyluk kemiği veya üst bacak...

Kıbrıs’ta muhteşem bir antik mozaik bulundu

21 Temmuz 2021

21 Temmuz 2021

Kıbrıs’ta, Kato Paphos’taki Fabrika Tepesi’nde yürütülen kazılarda, Helenistik döneme ait antik bir mozaik zemin ortaya çıkarıldı. Arkeologlar tarafından “Baf kropolü”...

Çömlek İçinde Gömülü 3800 Yıllık Bebek İskeleti

30 Aralık 2020

30 Aralık 2020

İsrailli arkeologlar kazı çalışmalarına ara vermeden devam ediyorlar. Son kazılarda çıkarılan çömlek içindeki 3800 yıllık bebek iskeleti heyecan yarattı. Ariel...

Runik Yazıtlı Hz. İsa’nın Sözleri Olan Tahta Parçası Bulundu

30 Aralık 2021

30 Aralık 2021

Norveç’te arkeologlar Oslo’da Medieval Park’ta runik yazıtlı üzerinde Hz.İsa’nın sözleri olarak bilinen tahta parçası buldu. Buluntu yerinde ayrıca yine runik...

Yorumlar
Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

[mc4wp_form id=”621″]