Almanya’nın başkenti Berlin’de araştırmacılar, neredeyse bin yıl boyunca kapalı kalmış bir Budist dua parşömenini modern teknoloji sayesinde ilk kez “sanal” olarak açmayı başardı. Helmholtz-Zentrum Berlin ekibi, 3D X-ışını tomografisi ve yapay zekâ destekli analiz yöntemleriyle, Moğol göçebelerinin taşınabilir kutsal mekânı gungervaa içinde saklanan minyatür parşömenleri zarar vermeden inceledi.
Göçebe Budist geleneği yeniden canlandı
Moğol bozkırlarında göçebe topluluklar, yüzyıllar boyunca yanlarında küçük ahşap veya taşınabilir türde tapınaklar taşırdı. Gungervaa adı verilen bu taşınabilir kutsal mekânların içinde çoğunlukla dini heykeller, süs eşyaları ve en önemlisi dua parşömenleri bulunuyordu. “Dharani” olarak bilinen bu parşömenler, ipek keselerde saklanan kutsal duaları içerirdi. Ancak 1921’deki Moğol Devrimi sırasında bu gelenek neredeyse tamamen yok edildi; pek çok gungervaa imha edildi.
Berlin Etnoloji Müzesi’ne ulaşan nadir bir örnek ise bilim dünyasına kapı araladı.
50 kat sarılmış gizli dualar
Araştırmacılar, müzenin deposunda yıllarca saklı kalan üç küçük parşömeni açmadan inceledi. Her biri yaklaşık 80 santimetrelik parşömen şeritlerinden oluşuyor ve 50 kez sarılarak yalnızca bir inçlik rulolar haline getirilmişti.
Görüntüler, yazıların Tibet alfabesiyle yazıldığını ancak Sanskritçe olduğunu ortaya koydu. En net okunan ifadelerden biri ise Tibet Budizminin en eski ve en yaygın mantrası olan “Om mani padme hum” yani “Lotustaki mücevhere övgü” duasıydı.
Teknoloji sınırda
Uzmanlar, 3D X-ışını tomografisinin kültürel miras araştırmalarında büyük bir potansiyele sahip olduğunu ancak hâlen oldukça zahmetli ve pahalı bir yöntem olduğunu vurguluyor. Bu nedenle teknolojinin standart bir uygulama haline gelmesi için zamana ihtiyaç var.
Berlin’de saklanan unutulmuş miras
Bugün Berlin’deki Etnoloji Müzesi koleksiyonunda korunan bu küçük parşömenler, yalnızca dini değil, aynı zamanda kültürel bir hafızayı da temsil ediyor. Araştırmacılar, bu keşfin Moğol göçebelerinin Budist mirasına dair kaybolmuş parçaları yeniden gün yüzüne çıkardığını belirtiyor.
Makaleye buradan ulaşabilirsiniz
Kapak fotoğrafı: Araştırmacılar, ipekle sarılmış bir parşömeni sanal olarak açtılar (solda) ve üzerinde “Om mani padme hum” yazan bir şerit ortaya çıkardılar (sağda). Arlt ve Kantzenbach 2025, Görsel: Journal of Cultural Heritage
