Meksika’nın Chiapas eyaletindeki yoğun yağmur ormanlarının derinliklerinde, arkeologlar Maya uygarlığının son direnişçilerinin saklandığı ve yüzyıllardır kayıp olan Sak-Bahlán kentinin izini sürüyor. Efsanelerde “Beyaz Jaguar’ın Ülkesi” olarak bilinen bu gizemli şehir, İspanyol işgaline karşı en uzun süre direnen Lakandon-Ch’olti’ Maya gruplarının son sığınağıydı.
Yaklaşık 300 yıl boyunca tamamen gizli kalan bu yerleşim, ABD’den Winthrop Üniversitesi’nden Dr. Brent Woodfill ve Japonya’dan Rissho Üniversitesi’nden Dr. Yuko Shiratori’nin eş başkanlığındaki uluslararası bir ekip tarafından büyük olasılıkla yeniden keşfedildi.
Coğrafi Bilgi Sistemleri Sayesinde Keşif
Bu dikkat çekici keşif, Meksika Ulusal Antropoloji ve Tarih Enstitüsü’nden (INAH) araştırmacı Josuhé Lozada Toledo’nun öncülüğünde gerçekleşti. Lozada, 17. yüzyılda yaşamış Fransisken keşiş Diego de Rivas’ın mektuplarındaki ipuçlarını ArcGIS Pro yazılımıyla analiz ederek Sak-Bahlán’a giden güzergahı modelledi.
Rivas’ın tarif ettiği dört günlük yürüyüş ve ardından iki günlük kano yolculuğu, Lacantún ve Pasión nehirlerinin birleşim noktasını işaret ediyordu. Topografya, nehir ağları ve taşıma yükü gibi verilerle hazırlanan model, arkeologlara aramalarını yoğunlaştıracak dar bir bölge sundu.
Ormanda Saklı Mimari Kalıntılar
Arkeologlar, Jataté ve Ixcán nehirleri arasında kalan Montes Azules Biyosfer Rezervi içinde gerçekleştirdikleri saha çalışmalarıyla modelin öngördüğü noktada Maya mimarisine ait yapılarla karşılaştı.
“Bu, kariyerimin en zorlu saha deneyimiydi,” diyen Lozada, elde ettikleri bulguların tarihi kayıtlarla tam uyumlu olduğunu belirtti.
Keşfedilen alan şu anda Meksika Ulusal Arkeolojik ve Tarihi Anıtlar Sicili’ne “Sol y Paraíso. Probablemente Sak-Bahlán” adıyla kaydedildi. Kazı ekibi, iki sezon boyunca alanı haritaladı ve ilk arkeolojik sondajları gerçekleştirdi.
Maya Direnişinin Son Kalesi
Tarihi kaynaklara göre Sak-Bahlán, İspanyollara karşı boyun eğmeyen Maya topluluklarının 110 yıl boyunca bağımsız yaşadığı son yerleşimdi. 1695’te keşiş Pedro de la Concepción tarafından keşfedilen kent kısa sürede işgal edilerek “Nuestra Señora de los Dolores” (Acıların Meryem Ana’sı) adını aldı. 1721’de tamamen terk edilerek doğa tarafından yutuldu.
Ünlü tarihçi Jan de Vos’un 1999’daki başarısız arayışından sonra bu keşif, Maya direnişinin en dramatik ve son halkasını temsil ediyor.
Belgesel ve Bilimsel Yayın Geliyor
Bu keşif, Discovery Channel tarafından hazırlanan “Sak Balam: Gizli Maya Kenti” adlı yeni bir belgesele konu oluyor. Bilimsel veriler ise Chicomoztoc adlı hakemli dergide yayımlanacak.
Gelecek kazı sezonlarında, Lakandon-Ch’olti’ topluluklarının yaşamı, sömürge karşıtı mücadeleleri ve Sak-Bahlán’ın manevi önemi üzerine daha fazla bilgi elde edilmesi bekleniyor.
Kapak Fotoğraf: Chiapas’ta bulunan, isyancı Lacandon Maya’ların muhtemel son şehri Sak-Bahlán. Kaynak: Josuhé Lozada, CINAH Chiapas.
