Geçtiğimiz yıllarda İsrail’de ortaya çıkarılan birçok parçaya ayrılmış çömlek uzmanlar tarafından birleştirildi. 3000 yıl sonra tekrar tümlenen çömlek üzerinde şimdiye kadar bilinmeyen bir Kenan yazıt dikkat çekti.
Yazıtın okunduğu çömlek, Kudüs’ün güneybatısındaki Elah Vadisi’ndeki Khirbet Qeiyafa yakınlarındaki bir arkeolojik alanda ortaya çıkarıldı.
Çömleğin üzerinde yer alan “Eshbaʽal ben Bada” yazısında görülen “Eşbaʽal” adının ülkedeki eski bir yazıtta ilk kez geçtiği belirtildi.
İbrani Üniversitesi’nden Profesör Yosef Garfinkel ve İsrail Eski Eserler Kurumu’ndan Dr. Saar Ganor konu ile ilgili yaptıkları açıklama da; “Birkaç parça üzerinde fark edilen eski Kenan alfabesiyle yazılmış mektuplar merakımızı uyandırdı” dediler.
Garfinkel ve Ganor şu bilgileri paylaştı.
“Kral Davut’la aynı zamanda İsrail’i kısa bir süre yöneten Kral Saul’un oğlu Eşba’al, İncil’den bilinir. Suikaste uğradı ve başı Hebron’da Davut’a getirildi (2 Samuel: 3-4).”
“Eşbaʽal adının İncil’de ve şimdi de arkeolojik kayıtlarda, yalnızca MÖ 10. yüzyılın ilk yarısında Kral Davut’un saltanatı sırasında geçmesi dikkat çekicidir; bu isim daha sonra Birinci Tapınak döneminde ortaya çıkmaz.”
“Bedaʽ adı benzersizdir ve eski yazıtlarda veya İncil’de geçmez.”
“Samuel Kitabı’nda, Kenan fırtına tanrısı Ba’al’ı anımsatan Eşbaʽal adını kullanma konusunda görünüşte isteksizlik vardı ve bu nedenle orijinal adı İş-Boşet olarak değiştirildi, ancak Eşba’nın orijinal adı yine de Tarihler Kitabı’nda korundu” diye eklediler.
Arkeologlar, Eşba’nın, büyük bir tarım arazisinin sahibi olabileceği ve arazide toplanan ürünlerin adının yazılı olduğu çömleklere konulmuş olabileceğini düşünüyorlar.
Bu, Yahuda Krallığı’nın oluşumu sırasında gerçekleşen bir süreç olan sosyal tabakalaşmanın ve yerleşik bir ekonomik sınıfın yaratılmasının açık bir kanıtı gibi görünüyor.
Kapak fotoğrafı: Tal Rogovsky
