Doğu Anadolu’nun taşları bir kez daha konuştu. Van’ın Erciş ilçesindeki Zernaki Tepe kazılarında, altı yeni Aramice yazıt ortaya çıkarıldı. Yaklaşık 3.000 yıllık bu antik kentte bulunan yazıtlar — aralarında kasıtlı olarak silinmiş olanların da yer aldığı — Part dönemine ait siyasi izleri ve bölgedeki güç mücadelelerini gözler önüne seriyor.
Doğu Anadolu’nun En Büyük Antik Yerleşimlerinden Biri
Van’ın Erciş ilçesi Yukarı Işıklı Mahallesi sınırlarında yer alan Zernaki Tepe, 270 hektarlık alanıyla Doğu Anadolu’nun bilinen en büyük antik yerleşimlerinden biri. Kazılar, Van Müzesi Müdürlüğü başkanlığında, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Rafet Çavuşoğlu’nun bilimsel danışmanlığında yürütülüyor. Çalışmalar, Van Valiliği ve Erciş Kaymakamlığı tarafından destekleniyor.
Silinmiş Yazıtlar ve Part Etkisi
Yeni bulunan altı yazıttan dördü, kentin sur duvarlarına kazınmış. Tamamı Aramice yazılmış olan bu metinler, Ahameniş ve Part imparatorluklarının idari dili olarak kullanılmıştı.
Prof. Dr. Çavuşoğlu, bazı yazıtların kasıtlı olarak kazındığını belirterek şunları söyledi:
“Bazı metinlerin bilinçli şekilde silindiğini gördük. Bu durum, antik dönemde yaşanan kültürel çatışmaları veya iktidar değişimlerini işaret ediyor olabilir.”
Uzmanlara göre bu silinmeler, Part hâkimiyetinin sona erdiği ve yerel güçlerle Roma yönetimi arasındaki geçiş döneminde yaşanan bir dönüşümü yansıtıyor. Bu tür yazıtların silinmesi, Anadolu’nun sınır bölgelerinde sıkça görülen bir “yeni iktidar kendi tarihini yazma” pratiği olarak değerlendiriliyor.
Kale Duvarları, Tahliye Kanalları ve Gelişmiş Planlama
Kazılarda ayrıca oval burçlar, yaklaşık 4,25 metre kalınlığında sur duvarları ve iç kısımdaki suları dışarı aktaran tahliye kanalları gün yüzüne çıkarıldı.
Prof. Çavuşoğlu, bu bulguların Zernaki Tepe’nin yalnızca bir askeri üs değil, planlı ve sürdürülebilir bir şehir olduğunu gösterdiğini vurguladı:
“Bu sistem, ileri düzey bir hidrolik mühendislik anlayışını yansıtıyor. Burada kısa süreli bir garnizon değil, uzun süre yaşamış bir kent planı var.”
Urartu’dan Partlara Uzanan Çok Katmanlı Tarih
Zernaki Tepe, Urartu Krallığı’nın (MÖ 9–6. yüzyıl) çöküşünden sonra önce Med ve ardından Ahameniş Pers yönetimi altına girdi. Hellenistik dönemde Seleukos egemenliğinde klasik şehir planına kavuştu. MÖ 2. yüzyılda Partlar batıya doğru genişleyince, Zernaki Tepe’yi sınır kalesi olarak güçlendirdiler.
Silinmiş Aramice yazıtların, Roma döneminde gerçekleşen bir yeniden iskân sürecine ait olabileceği ve yeni hâkim gücün kültürel kimliğini öne çıkarmak için önceki izleri sildiği düşünülüyor.
Tarih Yeniden Yazılıyor
Erciş Kaymakamı Murat Karaloğlu, yapılan son keşifle birlikte Zernaki Tepe’de tespit edilen toplam Aramice yazıt sayısının 14’e ulaştığını belirtti:
“Bu alanın, kentin anıtsal giriş kapısına ait olduğunu düşünüyoruz. Yazıtların yaşı yaklaşık 3.000 yıla uzanıyor.”
Her yeni taş parçası, Doğu Anadolu’nun unutulmuş siyasal geçmişine dair eksik bir yapboz parçasını tamamlıyor.
Taşlara kazınan her silik kelime, geçmişin unutturulmak istenen bir imparatorluğunun yankısını taşıyor.
