İspanya’nın Porcuna kentinde, antik Obulco yerleşiminde yapılan kazılar, Roma Hispania’sında madeni para üretiminin en eski kanıtını gün yüzüne çıkardı. Jaén Üniversitesi arkeologlarının bu önemli buluşu, “La Brújula Verde” tarafından duyuruldu ve antik çağdaki ekonomik pratiklere dair benzersiz bir pencere açtı.
Obulco, MÖ 2. yüzyılda İber Yarımadası’nın kalbinde yükselen, hem ticari hem de kültürel açıdan canlı bir şehirdi. Buradaki darphane, yerel ve Roma etkilerinin harmanlandığı madeni paralar üretiyordu. Ancak, o döneme ait darphane kalıntıları oldukça nadirdi ve bu durum, madeni para üretiminin nerede ve nasıl gerçekleştiği sorularını cevapsız bırakıyordu.
İşte bu noktada, bulunan taş kalıp devreye giriyor. Yaklaşık 11×13,7×5,4 cm boyutlarındaki bu kalıp, madeni para basımında kullanılan iki parçalı bir kalıbın yarısı. Kalıbın üzerindeki dairesel izler ve ısı izleri, onun madeni para yapımında kullanıldığını doğruluyor. Yerel taşlardan yapılmış olması, o dönemde yerel kaynakların endüstriyel amaçlarla kullanıldığına işaret ediyor.
Kalıptaki metal izleri incelendiğinde, Obulco’da basılan madeni paralarla aynı bakır-kurşun alaşımına rastlandı. Bu da kalıbın, MÖ 189-165 yılları arasına tarihlenen bronz asların üretimiyle ilişkili olduğunu gösteriyor. Obulco, o dönemde güney Hispania’nın en aktif darphanelerinden biriydi ve madeni paraları, şehrin Roma ekonomik sistemine entegrasyonunu yansıtıyordu.
Kalıbın, şehrin surlarına yakın bir banliyö bölgesinde bulunması, darphanenin konumuna dair yeni ipuçları sunuyor. Carteia’daki benzer bulgular, darphanelerin şehrin dış bölgelerinde, yerel yöneticilerin veya askeri kontrol altında olabileceğini gösteriyor.
Bu keşif, sadece madeni para üretiminin teknik detaylarını aydınlatmakla kalmıyor, aynı zamanda Roma’nın Hispania’daki sosyoekonomik etkilerini de gözler önüne seriyor. Obulco’da basılan madeni paralar, yerel ve Roma yönetimlerinin iç içe geçtiğini gösteriyor. Artan para üretimi, Roma’nın bölgedeki ekonomik hakimiyetinin bir yansıması olarak da değerlendiriliyor.
Bu kalıp, antik darphanelerin izini sürmek için önemli bir adım ve Roma Hispania’sındaki ekonomik ve sosyal dinamikleri anlamamıza yardımcı oluyor. Madeni paraların, yerel ve Roma dünyası arasında nasıl bir köprü kurduğunu gösteriyor.
María Isabel Moreno-Padilla, Mario Gutiérrez-Rodríguez, et al., Dealing with the archaeological invisibility of the Iberian mints: A technological and contextual analysis of the first stone mould for blank coin production found in Hispania. Journal of Archaeological Science: Reports, Volume 63. Doi.org/10.1016/j.jasrep.2025.105083
Kapak Görseli: Boş sikke üretiminde kullanılan taş kalıbın detaylı görselleri. Bir çift kabuklu kalıbın düz kapakçığına karşılık geliyor. Kredi: M.I. Moreno-Padilla ve diğ.
