MÖ 550 yıllarında Büyük Kiros’un liderliğinde kurulan Ahameniş, dönemin en önemli Pers imparatorluğudur. Büyük Kiros ile başlayan askeri fetihlerle Fenike, Babil, Urartu gibi krallıkları ele geçiren Ahamenişler, güçlü ve zengin bir imparatorluğu oluştururken aynı zamanda mimari alanda ürettikleri eşsiz eserlerle dikkati çekmişlerdir.
Pers mimarisinin günümüze ulaşan en önemli mimari yapısı I. Darius’un yazıtında da geçen Susa’da yapılmış 100 sütunlu kraliyet sarayıdır.
Büyük Darius dönemi ile başlayan mimari atılım, sadece saray, tapınak yapımlarında kendini göstermemiştir.
Modern toprak baraj yapımında kullanılan tekniklerin Ahameniş İmparatorluğu’nda ortaya çıktığını söyleyen İranlı arkeolog Hamidreza Karami, Ahamenişlerin, saray ve diğer mimari yapılar dışında da teknik alanda ileri olduklarını tespit ettiklerini ifade etti.
26-28 Şubat tarihleri arasında online olarak gerçekleştirilen 19. Yıllık İran Arkeolojisi Sempozyumu’nda açıklamalarda bulunan arkeolog Hamidreza Karami, “Didegan barajındaki sezonlarca süren arkeolojik kazılar, Ahameniş döneminde İran’da uygulanan baraj mühendisliği ve su kontrol yönetimi ile ilgili değerli sırları ve bilgileri ortaya çıkardı” dedi.
“Bu takdir edilen yapının çoğu sel ve insan talanıyla tahrip olmasına rağmen, o dönemde barajlarla ilgili mimari yapılar inşa etmek için benimsenen teknik bilgi ve teknoloji bilgimizi artırabildik” diyen Karami, barajın özelliklerine ve mimarisine atıfta bulunarak, “Mimarlık ve taş oymacılığı tarzı, erken Ahameniş döneminin mimari geleneklerini, özellikle Ahameniş Kralı Darius [Büyük] dönemini yansıtıyor” dedi.
Karami’ye göre, set baraj hala modern mimarlar ve mühendisler için bir ilham kaynağı.
“Ahameniş döneminden kalma barajlar o kadar bilgi, boyut ve dayanıklılıkla inşa edildi ki, 25 yüzyıldan sonra [modern] toprak barajlar hala Ahameniş mühendislik modeline göre inşa ediliyor.”
Karami daha önce İran’ın güneyindeki Bostan Khani Barajı’nı Ahameniş dönemi İran’ında mimari ve su yönetiminin bir “şaheserisi” olarak tanımlamıştı. “Şu ana kadar barajın yapısını ve yapım yöntemini tanımak ve gerçekleştirmek için mimari yapının [değerli kanıtları] elde edildi.
Uzman, Bostan Khani Barajı’nın 21 metre taç yüksekliği, 170 metre uzunluğa ve 70 metre genişliğe sahip olduğunu belirterek, Akhamenidler döneminde şimdiye kadar tespit edilen türünün en büyüğü olarak kabul etti.
Su yollarının ve su iletim şebekelerinin, suyu bölgenin mümkün olan en uzak bölgelerine ulaştırmak için tasarlanan su yönetim mühendisliğinin bir başka parçası olduğunu söyleyen Karami, Bostan Khani Barajı’nda yapılacak kazılar ve araştırmalar, baraj inşaatının yöntem ve teknikleri ile şu anda uygulanmakta olan mimari yapı hakkındaki bilgimizi ve anlayışımızı artırabileceğini sözlerine ekledi.
Polvar Nehri’nin bir kolunda, UNESCO’ya kayıtlı Pasargadae’nin yakınında inşa edilen baraj, sel baskınlarını kontrol altına almak ve büyük miktarda suyu hem kamu kullanımı hem de tarım ve bahçecilikte kullanmak üzere depolamak için tasarlandığı düşünülüyor.
Dolgu barajı, İran Ulusal Miras listesine kaydedilmiştir.
