Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü’nden kıdemli yazar Johannes Krause ve ilk yazar Nada Salem’in de dahil olduğu bir araştırma ekibi tarafından yapılan son bir çalışma, Kuzey Afrika’da, özellikle Orta Sahra’da, 7.000 yıldan daha eskiye dayanan daha önce tanınmamış bir insan soyunu tespit etti. Bu araştırma, Afrika Nemli Dönemi (Yeşil Sahra) sırasında antik popülasyonların genetik devamlılığı ve izolasyonu hakkında kritik bilgiler sunuyor.
İki antik Libya mumyası etrafında yoğunlaşan bu araştırma, Sahra’nın insan yerleşimini ve pastoralizmi destekleyen yaşam ve su kütleleriyle dolu yemyeşil bir savana dönüştüğü Afrika Nemli Dönemi’nde bölgenin tarihine yeni bir bakış açısı sunuyor.
Bulgular, bölgedeki göç modelleri hakkındaki uzun süredir devam eden inançlara meydan okuyor. Önceki yorumların aksine, bu antik bireylerin genomları, çarpıcı bir şekilde Sahra Altı soyunun yokluğunu ortaya koyuyor. Bu, Yeşil Sahra’nın bir zamanlar düşünüldüğü gibi bir göç koridoru olmadığını, daha ziyade otlatma uygulamalarının büyük ölçekli insan hareketlerinden ziyade kültürel değişimler yoluyla yayıldığı bir alan olduğunu gösteriyor. Çalışma, Kuzey Afrika ve Sahra Altı popülasyonları arasındaki sınırlı gen akışını vurgulayarak, Kuzey Afrika soyunun benzersiz genetik mirasının altını çiziyor.
Araştırmanın en ilgi çekici yönlerinden biri, Takarkori kaya sığınağı bireylerinin genetik yapısıdır. Afrika dışındaki popülasyonlara kıyasla önemli ölçüde daha az Neandertal DNA’sı sergiliyorlar, bu da onların büyük ölçüde izole bir popülasyonun parçası olduklarını gösteriyor. Bu izolasyon, özellikle Geç Buzul Çağı’nda Kuzey Afrika’da derin bir genetik devamlılığa izin verdi. Bu antik soy artık saf haliyle var olmasa da, genetik mirası günümüz Kuzey Afrikalılarının soyunun hayati bir bileşeni olmaya devam ediyor.
Çalışma ayrıca bu antik bireyler ile Fas’taki 15.000 yıllık Taforalt Mağarası’ndan, Iberomaurusiyen litik endüstrisi ile ilişkilendirilen toplayıcılar arasında bağlantılar kuruyor. Her iki grup da Sahra Altı soylarına benzer bir mesafe gösteriyor ve Yeşil Sahra’nın gelişme döneminde bile bu bölgeler arasındaki gen akışının minimum düzeyde kaldığı fikrini güçlendiriyor.
Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü’nden kıdemli yazar Johannes Krause, “Bulgularımız, erken Kuzey Afrika popülasyonları büyük ölçüde izole edilmiş olsa da, Afrika dışından gen akışı nedeniyle Neandertal DNA’sının izlerini aldıklarını gösteriyor” diyor. Bu içgörü, antik popülasyonların çevreleriyle nasıl etkileşime girdiğine ve uyum sağladığına dair anlayışımıza yeni bir katman ekliyor.
Bu araştırmanın etkileri genetiğin ötesine uzanıyor. İlk yazar Nada Salem, çalışmanın Kuzey Afrika nüfus tarihi hakkındaki önceki varsayımlara meydan okuduğunu, derin köklü ve uzun süredir izole edilmiş bir genetik soyu ortaya çıkardığını vurguluyor. Bu keşif, sadece pastoralizmin Yeşil Sahra’da nasıl yayıldığına dair anlayışımızı geliştirmekle kalmıyor, aynı zamanda insanlık tarihini şekillendirmede kültürel değişimin öneminin altını çiziyor.
Sahra, yemyeşil bir manzaradan dünyanın en büyük çölüne dönüşürken, antik DNA’nın korunması giderek zorlaştı. Bu çalışma bu nedenle, bu önemli bölgedeki insan göçleri, adaptasyonları ve kültürel evrimi hakkında paha biçilmez bilgiler sağlayan antik DNA araştırmalarında öncü bir çaba olarak duruyor.
Sonuç olarak, bu araştırma sadece Kuzey Afrika’nın geçmişine dair anlayışımızı zenginleştirmekle kalmıyor, aynı zamanda insanlık tarihini yeniden inşa etmede antik DNA’nın önemini de vurguluyor. Sahra’nın tarihinin derinliklerini keşfetmeye devam ettikçe, dünyamızı şekillendiren insan varlığının karmaşık dokusuna dair daha net bir resim elde ediyoruz.
Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology
Salem, N., van de Loosdrecht, M.S., Sümer, A.P. et al. Ancient DNA from the Green Sahara reveals ancestral North African lineage. Nature (2025). https://doi.org/10.1038/s41586-025-08793-7
Kapak fotoğrafı: View of the Takarkori rock shelter in Southern Libya. Credit: Archaeological Mission in the Sahara, Sapienza University of Rome
