Uluslararası bir araştırma ekibi, 6. yüzyılda yaşanan ve Roma İmparatorluğu’nun çöküşüne katkıda bulunmuş olabilecek “Geç Antik Küçük Buz Çağı” olarak bilinen iklim krizine dair yeni kanıtlar ortaya koydu. Southampton Üniversitesi, Queen’s Üniversitesi Kanada ve Çin Bilimler Akademisi’nden bilim insanlarının ortak çalışması, İzlanda’nın batı kıyısında bulunan ve buzdağları tarafından taşınan sıra dışı kayaçlar üzerinde yoğunlaştı.
Araştırmacılar, MS 540 civarında başlayan ve 200-300 yıl süren bu kısa buz çağının, Roma İmparatorluğu’nun zayıflaması üzerindeki etkilerini inceledi. “Geç Antik Küçük Buz Çağı”nın, imparatorluğun zaten var olan kırılganlıklarını artırdığı ve Avrupa’yı yeniden şekillendiren kitlesel göçleri tetiklediği belirlendi.
Southampton Üniversitesi’nden Yer Bilimleri uzmanı Profesör Tom Gernon, “Roma İmparatorluğu‘nun çöküşü söz konusu olduğunda, bu iklim değişikliği bardağı taşıran son damla olmuş olabilir” dedi. Geology dergisinde yayınlanan araştırma, iklimsel faktörlerin tarihi olaylardaki potansiyel rolünü vurguluyor.
Araştırmaya göre, Geç Antik Küçük Buz Çağı, üç büyük volkanik patlamadan kaynaklanan ve güneş ışığını engelleyerek küresel sıcaklıklarda önemli bir düşüşe yol açan volkanik küller tarafından tetiklendi. Bu soğuma dönemi, Roma İmparatorluğu’nun siyasi ve ekonomik istikrarsızlık dönemiyle aynı zamana denk geldi ve çevresel faktörlerin çöküşte kritik bir rol oynadığı hipotezini güçlendirdi.
Araştırmacılar, kayaçların içindeki zirkon kristallerinin yaşını ve bileşimini analiz etmek için gelişmiş teknikler kullandı. Bu mineraller, jeolojik tarihleri hakkında hayati bilgiler saklayan zaman kapsülleri gibi davranır. Kayaçları ezerek ve zirkon kristallerini izole ederek, buzdağlarının büyük çakılları İzlanda’ya taşıdığına dair ilk doğrudan kanıtı sunarak, kökenlerini Grönland’daki belirli bölgelere kadar takip edebildiler.
Araştırmanın baş yazarı Dr. Christopher Spencer, “Zirkonlar, kristalleştikleri zaman ve bileşimsel özellikleri de dahil olmak üzere hayati bilgileri koruyan zaman kapsülleridir” diye açıkladı. Analiz, kayaçların Grönland’ın çeşitli jeolojik bölgelerinden kaynaklandığını ve buzullardan geldiklerini gösterdi.
Çalışma ayrıca, bu buzla taşınan kayaçların, Bond 1 olayı olarak bilinen büyük bir iklim değişikliğiyle aynı zamana denk gelen 7. yüzyılda İzlanda’ya bırakıldığını belirledi. Bu zamanlama, büyük buz parçalarının buzullardan koptuğu, okyanus boyunca sürüklendiği ve uzak kıyılara enkaz saçtığı bilinen bir buzla taşınma olayıyla örtüşüyor.
Profesör Gernon, iklim sisteminin birbirine bağlılığını vurgulayarak, “İklim sisteminin ne kadar birbirine bağlı olduğunun güçlü bir örneğini görüyoruz. Buzullar büyüdüğünde, buzdağları kopar, okyanus akıntıları değişir ve manzaralar değişir” dedi. Araştırma, Roma İmparatorluğu’nu zayıflatan kitlesel göçlere katkıda bulunmuş olabilecek hızlı soğumanın zincirleme etkilerinin altını çiziyor.
Bu çalışma, iklim değişikliğinin tarihi sonuçlarına ışık tutmakla kalmıyor, aynı zamanda çevresel faktörlerin insan toplumları üzerinde tarih boyunca sahip olabileceği derin etkiyi hatırlatıyor. Araştırmacılar, iklim ve tarihi olaylar arasındaki bağlantıları keşfetmeye devam ederken, bu araştırma dünyamızı şekillendiren karmaşık dinamikleri anlamada önemli bir parça sağlıyor.
Christopher J. Spencer, Thomas M. Gernon, Ross N. Mitchell; Greenlandic debris in Iceland likely tied to Bond event 1 ice rafting in the Dark Ages. Geology 2025; doi: doi.org/10.1130/G53168.1
Kapak fotoğraf: Coastal Greenland, where the rocks analysed in the study were pinpointed to. Professor Ross Mitchell, The Institute of Geology and Geophysics, Chinese Academy of Sciences
