Anadolu’nun kadim medeniyetlerinden Hititler tarafından inşa edilen ve dünyanın en eski sulama sistemlerinden biri olarak kabul edilen Gölpınar Hitit Barajı, Uluslararası Sulama ve Drenaj Komisyonu (ICID) tarafından Dünya Mirası Sulama Yapıları Listesi’ne alındı.
Dünya Miras Sulama Yapıları Listesi, 1950 yılında Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 11 kurucu üyeyle faaliyetlerine başlayan ve merkezi Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi’de bulunan Uluslararası Sulama ve Drenaj Komisyonu (ICID) tarafından düzenleniyor.
Uluslararası Sulama ve Drenaj Komisyonu (ICID), 2014 yılından bu yana, 100 yıldan daha eski ve halen aktif olarak kullanılan sulama yapılarına WHIS (Dünya Mirası Sulama Yapıları) ödülü veriyor.
Türkiye, Gölpınar Hitit Barajı için 2024 yılında adaylığını sundu. Uluslararası Sulama ve Drenaj Komisyonu (ICID), Avustralya’nın Sidney kentinde düzenlenen 75. Uluslararası Yönetim Kurulu Toplantısı’nda Hitit Barajı’nın WHIS ödülüne layık görüldüğünü ve bunun sonucunda Dünya Mirası Sulama Yapıları Listesi’ne girmeye hak kazandığını duyurdu.
Van’da bulunan 2 bin 800 yıllık Şamran Kanalı,’da 2023 yılında WHIS ödülüne layık görülerek Dünya Miras Sulama Yapıları Listesi’ne alınmaya hak kazanmıştı.
Gölpınar Hitit Barajı: Dünyanın En Eski Barajlarından Biri.
Hititler tarafından inşa edilen ve dünyanın en eski sulama sistemlerinden biri olarak kabul edilen Hitit Barajı , MÖ 1240 civarında inşa edilmiştir. Baraj, Çorum’un Alaca ilçesinde, Alacahöyük antik kentinin yaklaşık 1,5 kilometre güneydoğusunda yer almaktadır.
Dikdörtgen şeklinde inşa edilen baraj yaklaşık 100 x 110 metre boyutlarındadır. Barajdan elde edilen su, tarım alanlarının sulanmasında kullanılan yaklaşık 1,3 kilometre uzunluğundaki bir kanal aracılığıyla Alacahöyük’e taşınmıştır. Savakları, su çökeltme havuzu ve geçirgenliği azaltan kil sıvası, döneminin en gelişmiş su yapılarından bazıları olarak kabul edilir.
Baraj, Mısırlılardan önce su kontrol sistemleri geliştiren Hititlerin bilgi ve becerilerinin sergilendiği önemli bir yapıdır.
Başkent Hattuşa’dan sonra en önemli idari ve dini merkezlerden biri olan Alacahöyük’teki baraj, 1935 yılında Türk arkeologlar Hamit Zübeyir Koşay, Remzi Oğuz Arık ve Mahmut Akok tarafından kısmen ortaya çıkarılmıştır. Dr. Aykut Çınaroğlu başkanlığında 1997 yılında başlayan yenileme kazıları sırasında tamamen ortaya çıkarılmıştır.
Barajın rehabilitasyonu 2002-2007 yılları arasında Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türk Tarih Kurumu, Anadolu Üniversitesi, Çorum Valiliği ve Alacahöyük Belediyesi işbirliğiyle Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) tarafından gerçekleştirilmiştir.
Kazılarda bulunan ve üzerinde Luvi hiyerogliflerinin bulunduğu bir stel parçası, barajın tanrıça Hepat’a adandığını gösteriyor.
Gölpınar Hitit Barajı şu anda yaklaşık 25.000 m³ su tutma kapasitesine sahip olup 20 hektarlık tarım arazisini sulamak için kullanılıyor. Ancak son yıllarda bakımsızlıktan dolayı baraj bitki örtüsüyle kaplandı.
