Ninive, Kuzey Irak’ta bugünkü Musul kenti yakınında, Dicle Nehri’nin doğu kıyısında bulunan eski bir Asur şehridir.
Asur İmparatorluğu, MÖ 25. yüzyılın başlarından beri var olmuştur ve Erken Asur Dönemi (MÖ 2500–2025), Eski Asur İmparatorluğu (MÖ 2025–1378), Orta Asur İmparatorluğu (MÖ 1392–934) ve Yeni Asur İmparatorluğu (MÖ 911-609) dönemlere ayrılmaktadır.
Arkeolojik kanıtlar, Ninive çevresindeki bölgede ilk olarak, MÖ 6000 yıllarında Neolitik dönemin sonlarında küçük köylerde veya mezralarda yaşayan en kuzeydeki Mezopotamya’daki ilk çiftçiler olan Hassuna kültürü tarafından yaşandığını gösteriyor.
Ninive ayrıca Yunus Peygamberin mezarının olduğu düşülen kenttir. Nebi Yunus Tepesi de denilen yerde Yunus Peygamberin mezarı olduğuna inanılmaktadır. Ne yazık ki İşid saldırılarıyla harab olmuş durumdadır.
Ninevite 5 döneminde (farklı çömleklerle tanımlanır), Eski Assur döneminde, tanrıça İştar’a (aşk ve güzellikle ilişkilendirilen bir Mezopotamya tanrıçası) adanmış olarak önemli bir dini bölgeye dönüşen erken bir taşra kasabası veya kenti ortaya çıktı.
Ninive en büyük mimari genişlemeyi Yeni Assur kralları döneminde, sokaklarıyla, meydanlarıyla ve süslü kabartmalarla süslenmiş sarayları ile bir metropole dönüştü.
Ninive Assur İmparatorluğunun son başkentidir. Başkent olmadan önce de MÖ. 2000’lerde İştar tapınağıyla da Assur için önemli bir kentti.
Kral II. Sargon’un oğlu Sanherib (MÖ. 704-681) babası ölür ölmez başkenti Dur Şarrukin’den Ninive’ye taşımıştır. Muhtemelen bu taşınma aylarca Dur Şarrukini sıfırdan kuran II. Sargon’un kemiklerini sızlatmış olmalıdır.
Ninive, Dicle geçitlerinin en elverişlisi ve en çok kullanılanı üzerindedir. Bu eski kent Kalhu ve Dur Şarrukine kıyasla neredeyse iki kat daha büyüktür.
Kral Sanherib dedelerinin yaptığı gibi imara önem verdi. Öncelikle bahçeler kurdu ve tarlalardaki verimi arttırmak için 90 km uzunluğunda bir kanal açtırdı. Bu kanal alçak düzeydeki Jervan vadisini 300 km uzunluk ve 25 m. genişliğinde beş gözlü bir su kemeri ile geçmekteydi. Kral daha bir çok kanal daha açtı üstelik bu kanalların fazla getirdiği suyun boşa gitmesini önlemek için kentin yanında bir bataklık oluşturdu. Bataklığın içini bir kamışlık haline getirten Sanherib, bu kamışlığı bir kuş cenneti durumuna sokturdu.
Ninive, MÖ 631 civarında son büyük kralı Asurbanipal’in ölümüne kadar gelişmeye devam etti. Yeni Asur imparatorluğu, tahta hak iddia edenler üzerindeki iç savaşlar ve Babilliler, Keldaniler, Medler, Persler, İskitler ve Kimmerleri içeren eski vasal Krallıkların saldırıları nedeniyle bir gerileme dönemine girdi.
MÖ 612’de, şehir kuşatma altına alındı ve yağmalandı, bu da nüfusun katledilmesine veya sürülmesine neden oldu ve Asur imparatorluğu sonunda MÖ 609’da çöktü.
Şehir, önümüzdeki 1000 yıl boyunca Ahameniş İmparatorluğu, Selevkos İmparatorluğu, Part İmparatorluğu ve Sasani İmparatorluğu’ndan birkaç yönetici arasında el değiştirdi ve sonunda MS 641’de Araplar tarafından fethedilinceye kadar.
Sonraki yüzyıllar boyunca Ninive, ihmal edilmiş bir banliyö olarak küçültüldü ve MS 13. yüzyılın sonunda harap olmaya bırakıldı. 2015’te IŞİD, Ninive Mashki kapısını, Adad Kapılarını ve surların bazı bölümlerini yıktı.
