Karanlık çağın başlangıcı olarak görülen Deniz kavimleri aslında kimdir ve nereden gelmişlerdir? Tarihi belgelerde adları geçer ama çoğunlukla onların kim oldukları hakkında bugün bile çok fazla şey bilinmez.
Geç Bronz Çağı ve Erken Demir Çağı boyunca, Yakın Doğu, Ege, Anadolu, Kuzey Afrika, Kafkaslar, Balkanlar ve Doğu Akdeniz’deki medeniyetler çöktü ve haritadan kayboldu. Peki bu dönem boyunca ne olmuştu? Bu denli büyük bir kargaşa ve çöküşe sebep neydi?
Tarihçiler dönemin şiddetli ve kültürel açıdan yıkıcı olduğuna, Hitit İmparatorluğu’nun , Miken krallıklarının, Kassitlerin, Ugaritlerin, Amorite devletlerinin ve Ege’nin saray ekonomisinin parçalanmasının sona erdiğine inanıyorlar. Gerileme dönemlerine rağmen Yeni Mısır Krallığı, Asur, Fenike ve Elam gibi bazı eyaletler çöküşten sağ çıktı.
Tarihçiler bu dönemi, çöküşün arkasındaki çevresel faktörler, kuraklık, genel bir sistem çökmesi, savaşta teknolojik değişiklikler, ticarette aksama, volkanik bir patlama ve yakalanması zor Deniz İnsanları gibi çeşitli teorilerle “antik tarihin en kötü felaketi” olarak tanımlar.
Deniz İnsanları hakkında neredeyse hiçbir şey bilinmemektedir, varoluşlarının yegane kanıtı seyrek çağdaş kaynaklardan gelmektedir. Bu kanıtlar en iyi ihtimalle yorumlayıcı kaynaklardan gelir ve genellikle bilimsel çevrelerde doğrulukları tartışılır.
Deniz İnsanları’nın, Batı Küçük Asya, Ege, Akdeniz adaları veya Güney Avrupa’dan gelmiş olabilecek bir denizcilik konfederasyonu olduğu öne sürüldü.
“Peuples de la mer” terimi (kelimenin tam anlamıyla “deniz halkları” anlamına gelir) ilk olarak Fransız Mısır bilimci Emmanuel de Rougé tarafından Medinet Habu’da rölyefler okurken uydurulmuş ve 19. yüzyılın sonlarında bağlantılı bir göç teorisi ile daha da popüler hale gelmiştir.
Deniz İnsanlarını tanımlamaya yönelik tarihsel anlatılar, esasen bu dönemden sorumlu olan dokuz antik kültürün adını veren yedi Eski Mısır kaynağından (Hitit kaynaklarından bazı bilgilerle) kaynaklanmaktadır: Denyen, Ekwesh, Lukka, Peleset, Shekelesh, Sherden, Teresh, Tjeker ve Weshesh (diğer medeniyetlerdeki anlatıların ileri önerileri arasında Etrüskler, Truva atları, Filistliler, Mikenliler ve hatta Minoslular yer alır).
Böyle bir kaynak (Tanis Steli II) Nil Deltası’nın Sherden akıncıları tarafından saldırıya uğradığı Ramesses II döneminde bir olaya dikkat çekiyor. Stele üzerindeki bir yazıt: “Kimsenin nasıl savaşacağını bilmediği asi Sherden, denizin ortasından savaş gemilerinde cesurca yelken açarak geldiler, hiçbiri onlara dayanamadı.
III. Ramses (20. Hanedanlığın 2. Firavunu) saltanatından bir anlatı, denizci halkların istila dalgalarını da kaydeder; en ayrıntılı anlatım, III.Ramses’i,1175 civarında “Delta Muharebesi” sırasında işgalciler geri çekilirken III. Ramses’in tasvir edildiği Thebes’teki Medinet Habu morg tapınağında bulunur.
Medinet Habu morg tapınağındaki yazıtta şöyle anlatılmaktadır
“Şimdi adalarında bulunan kuzey ülkeleri vücutlarında titriyordu. Nil’in ağızlarının kanallarına girdiler. Burun delikleri (işlevini yerine getirmesi) durmuştur, arzuları nefesi solumaktır. Majesteleri, onlara karşı bir kasırga gibi, savaş alanında bir koşucu gibi savaşır. Onun dehşeti ve dehşeti bedenlerine işledi; (onlar) alabora olmuş ve yerlerinde ezilmiştir. Kalpleri alındı; ruhları uçup gitti. Silahları denize dağılmış durumda. ”
Mısır belgelerinde adı geçen bu halkın hala kim oldukları ve neden buralara geldikleri hala gizemini korumaktadır. Genelde Mısır belgelerinde Deniz Halkları olarak isimlendirilmiş oldukları için tarihte bu isimle anılmaya devam etmişlerdir.
Anadolu’nun parlak dönemleri onlarla birlikte karanlık bir döneme girmiştir. Karanlık çağın başlangıcı olarak da bilinmektedirler.
Kaynak : Matthew J. Adams,2016, “the philistines and other “sea peoples” in text and archaeology” WF Albright Arkeolojik Araştırma Enstitüsü
