Mes Aynak, Afganistan’ın başkenti Kabil’in 40 km güneydoğusunda bulunan antik bir arkeolojik alan ve maden yatağıdır. Yaklaşık 2.600 yıllık geçmişe sahiptir.
Bölge, İskender’in Pers İmparatorluğu’nu fethetmesinden sonra bakır madeni olarak kullanılmış ve sonraki yüzyıllarda da bakır üretimi devam etmiştir. Bölge aynı zamanda Budizm’in yayılmasında da önemli bir rol oynamıştır.
Mes Aynak’ta bulunan antik kalıntılar, büyük bir Budist manastır kompleksi, stupa ve heykeller gibi birçok yapıyı içeriyor. Ayrıca bölgede bulunan eserler, Greko-Budist sanatının en iyi örnekleri arasında yer alıyor.
Dünya insanlık tarihi için çok önemli bir yer olan Mes Aynak, 2008 yılında, Afganistan’ın o zamanki cumhurbaşkanı Hamid Karzai’nin bakırın çıkarılması için Çinli bir şirketle imzaladığı sözleşme nedeniyle tehdit altında kaldı.
Hükümet, gelen tepkiler üzerine Mes Aynak arkeolojik alanında yer alan kültürel varlıkların kurtarılması ve güvenli bölgeye taşınması için sözleşmenin uygulanmasını ertelemişti.
2021 yılında arkeoloji alanda sabıkası olan Taliban’ın yönetime gelmesi uzmanları tedirgin etti. Taliban’ın kurtarma faaliyetlerini sona erdireceğini düşünen uzmanları Taliban aldığı karar ile şaşırttı.
Yeni hükümet, Mes Aynak arkeolojik kalıntılarını koruma niyetini vurguladı. Bunun üzerine İsviçre Vakfı Aliph tarafından finanse edilen 1 milyon dolarlık bir projenin parçası olarak, Aga Khan Kültür Vakfı (AKTC), Mes Aynak’ta stupalar, heykeller, duvar ve zemin resimleri de dahil olmak üzere arkeolojik kalıntılar içeren 50’den fazla alanı koruyan geçici yapıları restore etmek ve onarmak için çalışmalara başladı.
The Art Newspaper‘e konuşan AKTC Afganistan CEO’su Ajmal Maiwandi, “Proje, antik kalıntılar için bir koruma planının geliştirilmesini ve yürütülmesini ve birkaç eserin yakındaki bir alana taşınması için bir deneme çalışmasını içeriyor. Uluslararası uzmanlardan oluşan bir ekip yakında Mes Aynak’a konuşlandırılacak. Koruma planı yürürlüğe girdiğinde, bıraktığımız yılda mümkün olduğunca çok sayıda eseri birleştireceğiz. Bir kataloglama süreci, en kritik öğeleri tanımlayacak ve önceliklendirecektir” dedi.
Maiwandi, “madencilik faaliyetlerinin tam olarak ne zaman başlayacağını bilemiyoruz, hızlı hareket etmemiz gerekiyor” diyerek endişesini dile getirdi.
Kapak Fotoğrafı Bir keşiş tarafından kuşatılmış Bodhisattva’yı tasvir eden taş kabartma, Mes Aynak, Afganistan (Anna Filigenzi)
